Kayserim.net | Kent Vizyonu - Yaşam Rehberi
Üye Ol

16. Yüzyıl -1-

1500 senesinde Şahsuvar Bey’in adamı Mehmed Bey  Kayseri Sancakbeyi tayin edilmiştir. mehmed Bey, Kayseri subaşısı Candaroğlu ile beraber meşhur İbn-i Kemal’in sorumluluğunda şehrin ikinci tahrir (sayım) ve Kanunnamesini yaptırmıştır.
 Bu tarihde Karaman Vilâyeti; Konya, Beyşehri, Larende, Aksaray, Akşehir, Niğde, Kayseri ve İç-İl olmak üzere sekiz Livaya (sancağa) ayrılmıştı.
 Kayseri livasının merkezi olan Kayseri kazasının köyleri ve cemaatleri anlatıldıktan başka kazanın sınırları da şu şekilde tarif edilmiştir:
 “Kayseri vilâyetinin hududu defteri köhne’ye göre Kayseri’ye sancakbeyi Mehmed Bey  ve O’nun adamı olan subaşı Candaroğlu huzurunda kontrol edilip diğer kişilerin şahitliği ile gerçekleştirilerek yazılmış ve gereğince açıklanmıştır.
 Karamanoğlu zamanında çizilmiş bulunan Kayseri sınırı; Kaya ve Şeyh köyünden, Kusture dağına kadar ki mezra, yaylak ve kışlaklar. Alaaddin Hanından Kazık deresi başına, oradan Kılıç deresi başına, oradan Gedük hududuna, oradan Çubuk hududuna, oradan Kurdkulağı hududuna ve ılgun deresine kadar Darberne hududundan Ortayola, oradan Kabadağ hududuna, oradan Özeke başından odunluğa kadar, oradan Eğri-bel, Dereboğan ve Koramaz hududuna kadar oradan Orta Viran’a ve Dikilitaş’a kadar. Pınarlıca Gözü’nden, Sahur Kalesi ilerisinden Ağcaçalı eteğinden Sudiki’ne kadar. Oradan Kızılca ırmağı’na, oradan Harmancü’ye oradan Elkin’e oradan Tekürtaşı hududuna, oradan beşbarmağa, oradan Omuzu güçlü’ye oradan Safataş’a, Karahisar yolu ile Ulu yola varınca oradan Yoran köyünden Küçükdikilitaş’a, oradan Çalılara oradanda Yuve deresine, oradan Suvermez’in orta başına, oradan Boyalü Ensesi’nden Sivas Irmağı’na geçer. Akpınar’ın anaru (?) yanındaki çaydan İsmail Seferi’nin tepesine varır. Oradan Akarca Pınarı başına, oradan Göloyuğa, oradan Osman Paşa’ya, oradan Sungur köprüsüne, oradan Buladı Özü’nün iki geçesinden Rum dikine varır. Oradan Akdağ’ın burnundan, Sarvani Dibinden İğdir Özi’nin yukarı başından, Yüzerlik Geçidi’ne Oradan Çubuk boğazına varılır ki burası Malya Ovası’dır. Kayseri Sınırı burada biter.” 

B- 1500 TARİHLİ KAYSERİ LİVASI KANUNNAMESİ VE SOSYAL   YERLEŞİM
 Aynı tarihde (1500) açıklanan Kayseri’ye Livası kanunnamesi ise şöyledir:
 “Defter-i ufassal-ı mücmel-i tımarha ve emlak-ı Liva-i Kayseriye ki beferman Sultan bin Sultan Sultan Bayezid Han bin Sultan Muhammed Han halledallahu Teâlâ mülkehu ve saltana ve ifaz-ı ale’l-alemin berre ve ihsana nebişde şud be-ma’firet-i abideyn-i fakireyn-i Haydar bin Nasuh en-ne-sebü’l-meşhur ibn-i Hatib ve ale’l-katib aff-i anhüma el-berrü’l-mucib fi tarih sene sitte ve tis’a mie.
 Kanun-ı Liva-i Kayseriye ki derum-ı defter mestur est. Vilâyet-i mezburenin ba’zı kurası ahara mülk olup kadimü’l-eyyamdan eshab-ı evkaf ve emlak bir öşür aldıklarından sonra divani deyü tımar için gallatan ketanden ve bağdan ve bahçeden bir öşür dahi alınu gelmiş defter-i atik mucebince gine mukarrer sebtolundu. Zikr olan iki öşür aldıklarından sonra şahnelik ve yemlik ve harman arpası deyü bir mikdar galle dahi alurlarmış köhne defterde kaydolunmamış Rum adeti üzerine alınugelmiş devlet eşiğine arzolundu köhne defterden haric olduğu sebepden Karaman’da iki öşür alınugelen yerler adeti üzere makarrer kılınıb iki öşürden ziyade şahnelik ve yemlik ve harman arpası ref’ olundu ol cihetden yeni defterde dahi hasıl yazılmadı. Ve bütün çiftresmi elliyedi akçe ve bennak resmi on sekiz akçe caba resmi on iki akçedir. Bennak didikleri çifte olup nim çiftlikten eksik yeri olanıdır. Caba olur ki çifti ve hiç yeri olmayan ve serbest olmayan tımarlardan Karaman kanunu hilafında bütün çiftten on beş akçe nim çiften yedi buçuk akçe benn akden ve cabadan beşer akçe sancakbeyi haslarına kaydonulup sancakbeyi için zabtolunu gelmiş yine mukarrer yazıldı.
 Ve keferesi kadimeden yirmi altışar akçe haraç virüb sayir rüsumu müslümanlar gibi virgülenmişler çift resmi ziyade olup ve kadimden yirmi altışar akçe virügeldikleri acilden haraçları gine hali üzerine ikba olundu ve haraç viren Mücerredoğullarına resm-i caba kaydolundu. Müslümanların Mücerredoğullarına resim vaz’ olunmadı madan ki ataları tarzında olalar nesne taleb olunmaya.
 Ve koyun resmi Vilâyet-i Karaman Kanunu üzerine koyun dölünü döktükten sonra mayısda koyunla kuzusunu bile sayub ikisine bir akçe resim alalar ziyade nesne olmayanlar. Ve serbest olmayan tımarlardan nısf-ı resm-i ağnam sahib-i tımara, nısf-ı ahar sancakbeyine kaydolunmuştur.  Amma yörüklerden tımarın ekser hasılı koyun adeti olup ve tımar eri tasarrufunda olan yörüklerden  sancakbeyleri koyun resmi alıgelmediği acilden tımar olan yörüklerin koyunları resimden sancakbeyine nısıf resm-i arus ve nısf-ı cürüm ve cinayet yazıldı hilafı hilafı defter ta’addi olunmaya.
 Ve kovandan iki akçe alınub bir akçe tımara ve bir akçe vakfa ve mülke alına. Amma alınan akçe öşür vaki’ olacak miktar bal eyleyen kovandan alınmak buyuruldu. Hiç bal eylemeyen kovandan nesne talep olunmaya. Ve değirmenin nısıf resmi divaniye nısf-ı ahar malikaneye alınsa, Ve sayir rüsum/u reaya ve resm-i kışlak ve resm-i otlak ve resm-i bezirhane ve haricten ekenlerin rüsum-ı ve ahval-i reaya ve sayir hususat ki Deter-i Cedid’de mesturdur. Mevlâna Vildan yazdığı kanunname altında Karaman’ın Mufassal defteri evvelinde bi-tamamiha meşruhdur. Ol kanunnamede meskun olan kavain Liva-i Kayseriye’de dahi icra olunca, Heman bu defterde yazılan mezkur kazziyelen Karaman Vilâyeti adetine muhalif olanlardır. Baki ahvalde ol-defterde yazılan kanunname mucebince amel oluna.”
 Yine bu tarihte (1500) Kayseri iç kalesi 1 Dizdar, 1 Kethüda ve 96 Muhafızla korunmakta idi. Kalenin idaresi ise 19 köyden alınan gelirin 14.577 akçesi cizye olmak üzere toplam 123.974 akçelik gelir tımar olarak tahsis edilmişti.
 Tımar olarak ayrılan bu köyler şunlardır; Anbar Viranı Saraycık, Germür, Tevanasun, Alagöz, Mihosin, Bozgat, Kesi, Üskübi, Kiçi Bürüngüz, Kiryat, Talas, Andronik, Çay, Hasan Alp, Ağarnas, Cırlavuk, Kağarlı, Süksün.
 1500 senesinde Kayseri 2287 neferlik (1848 hane) bir nüfusa sahipti. Bunlardan %86’sı (1961 nefer) Müslüman, %14’ü (326 nefer) Zımmî idi Zımmîlerin %82’si (266 nefer) Ermeni, geriye kalanlar ise (60 nefer) Rum idi. Zımmîler, Türk Kültürünün büyük çapta etkisnde idiler. Bu sebeple kendi “Vasil, Kostendil ve Andon” gibi isimler yanında Ivad, Has Beg, Tag, beg, Yadigan, Evren, Tokatlı, emir Şah, Melik-Şah, Yusuf, İskender, Tursun, Rum Bey, Yahşi, Arslan, Bali İmren Şah, Kiçi Bey, Asi Beg, Koca Hızır Şah, Emir Beg, Sultan Şah, Hüdaverdi, İsfendiyar gibi isimler de vardı. Bu halkın, Karamanlı Ortodox Türkler, Türk Gregoryan lardan meydana geldiği hakkında iddialar vardır.
 1500 yılında Kayseri’de 37 mahelle vardı. Bunlardan birer tanesi Ermeni ve Rum mahalleri idi. Ermeni Mahalllesi 266 neferden ibaretti. 8 mahallenin nefer sayısı 80 den fazla, 20 mahallenin 40 tan az ve üç mahallenin nefer sayısı da 20 den azdı. Müslümanların her mahalle başına düşen ortalaması 56 neferdi. Bütün şehirde ise mahalle başına düşen ortalama nefer sayısı 62 idi. O zaman bile şehir nüfusu şehir surlarının dışına taşmıştı. Boyacı Kapı yanında 221 neferli Mescid-Gülük, Sivas Kapısı yanında 145 neferli Tabbagin, Kiçikapı yanında 191 neferli Cami-i Lala, Boyacı Kapı yanında 110 neferli Sasak, Meydan kapısı yanında 100 neferli Hasbeği gibi en büyük mahalleler şehir surlarının kapıları etrafında gruplaşmış Müslüman mahalleleri idi. Bab-ı Meydan yanındaki Gürcü ve Kürtler  isimli Müslüman mahallerinin de 42 ve 34 nefer nüfusları vardı. Defter kayıtlarında Müslümanlar mahalle isimleri ile tarif edilmelerine karşılık  birimleri “Rumiyan-i nefs-i Kayseriyye ve Ermeniyan/i nefs-i Kayseriyye” tabirleri ile anılmaktaydı. Bu durum belki de hükümetin kayıtlarındaki gayri müslümleri Müslümanlardan ayırma gerekliliği veya özel idarî ve vergi guruplarının uygun bir şekilde bir araya getirilmesi maksadını taşıyor olabilir.

C- KAYSERİNİN MAHALLELERİ
1500 tarihinde ki Kayseri’nin mahalle ve hane sayılarını şöyle sıralayabiliriz:
 
Camisi Sultan                      72
Tavukçu                             13
Mumcu Halil                     16
Tutak         15
Lala Camisi       144
Tusoğlu (Tos)         21
Konuklar         20
Varsak                      7
Hürrem Çavuş         27
Tac-ı Kızıl              32
Deveciyan               25
Köşk Medrese           3
Yenice (Yenice İsmail)53
Kabban (Kapan Hanı) 53
Yalman  47
Pervane Mescidi 12
Eslem Paşa   18
Emir Sultan   16
Nesibe Hatun     22
Hasbeyli (Hasinli)    57
Köse Danişmend    10
Mescid-i Haced    28
Mescid-i Gülük  157
Tabbağın   104
Hacı İvaz    17
Ekmel       7
Kürtler     19
Gürci     33
Mescid-i Emren   16
Mescid-i Ahi İsa (İsa Ağa) 14              Mescid-i Mekepci  33
Kalederhane   49
Mescid-i Bayrambey  27
Hunat Camisi   28
Sasak    34
 


D-16.YÜZYIL BAŞLARINDA KAYSERİ KAZASININ NAHİYELERİ
Nahiyeler, kaza kadılarına bağlı naibler tarafından idare edilirdi.
1-Sahra Nahiyesi: (Bugün Yok)
435 müslüman ve 144gayrimüslüm olarak toplam 579 hanedir.
 
                MeşhediniKöyü Bugün Yok)
Gölçe Hisarı Köyü (Bugün Yok)
Arguncuk Köyü (Kayseri’nin bir semti)
Keykubad Köyü (Keykubat ahallesi)
Venk Köyü (Bugün Yok)
Ağca-in Köyü (Akin)
Madesun Köyü (Palas Yakınında bir mezra)
Cırgalan Köyü
Paşalu Köyü
Saluk Köyü (Bugün Yok)
Kızık Köyü
Kumarlı Köyü
Erkilet Köyü
Bayezid Köyü (Bugün Yok)
Ispıdın Köyü
Horsana Köyü (Buğdaylı)
Geluri Köyü (Bugün Yok)
Öyük Şeyh Köyü (Bugün Yok)
Mahzenin Köyü
Yenice Köyü (Bugün Yok)
Dadasup Köyü (Akçatepe)
Hasanalp Köyü (Hasan Arpa)
Alagöz
Karaöyük Köyü (Karahöyük)
Yorgat Köyü (Alagöz Yakınında)
Saraycık Köyü
Mancusun Köyü
Kırı Köyü (Bugün Yok)
Everek Köyü (Bugün Yok)
Şevketlice Köyü (Bugün Yok)
Yabani Köyü (Bugün Yok)
 


2-  Koramaz Nahiyesi
İsmini Koramaz dağından alan bu nahiye bugün mevcut değildir.628 gayrimüslüm 319
müslüman olmak üzere 939 hanedir.Köyleri;
Ulubürüngüs Köyü (Büyük Bürüngüz)
Gergeme Köyü (Doğanlar,Bünyanın mahallesi)
Bala Gesi (Yukarı Gesi)
Merse Köyü (Bugün Yok)
Vaniye Köyü (Bugün Yok)
İspile Köyü (Başakpınar)
Mancusun Köyü (Yeşilyurt)
Kanbar Köyü (Kamber)
 Barsama Köyü (Çavuşağa)
 Salkuma Köyü (Gürpınar)
 Tölös Köyü  (Bugün Yok)
 Efkeve Köyü (Bahçeli,Gesi’nin    mahallesi)
 Niziyye Köyü (Güzelköy)
 Darsiyak Köyü (Kayabağ)
 Sarımsaklı Köyü (Bünyan)
 Dimitre Köyü (Turanköy)
 Germür Köyü
 Tevanasun (Tavlusun-Aydınlar)
 Cırlavuk (Mimarsinan)
 Vekse Köyü (Özlüce)
 Gessi Köyü
 Üskübü Köyü (Subaşı)
 Kiçi Bürüngüs (Küçük Bürüngüz)
 Ağırnas Köyü
 Sultanhanı Köyü
 las Köyü (Gülova)
 Selasira Köyü (Bugün Yok)
 Kal’a Hıristos (Bugün Yok)
 Kırıf Köyü (Bugün Yok)
 Kozla Köyü (Bugün Yok)
 Kiryat Köyü (Bugün Yok)
 Sağarka Köyü (Bugün Yok)
 Şavalak Köyü (Bugün Yok)
 Canbaz Köyü (Mancusun’a dahil olmuş)
 Süskün Köyü (Bugün bu ismi taşıyan iki ayrı köy bulunmaktadır)
 
  
 3-  Cebel-İ Ali Nahiyesi (Ali Dağı):

85 gayrimüslüm 51 müslüman olmak üzere136 hane olup,33.752 akçelik yıllık vergi geliri vardır.
 
 
İstefane Köyü
Akçakaya Köyü
Talas Köyü
Çay Köyü (Bugünkü Çay bağları civarında)
 


4-Cebel-İ Erciyes Nahiyesi (Erciyes Dağı)
303 haneli bu nahiyede 200 hane müslüman 103 hane gayrimüslüm oturmaktadır.
 
Hacılar Köyü
Hisarcık Köyü
Zincidere Köyü
Kıranardı Köyü
Tomarza Köyü
Hırka Köyü
Andronik Köyü (Endürlük)
Yazır Köyü
Sosun Cemaati (Sosun Kışlağında oturur)
Bahadır Hacılu Cemaati (Kırancık mezrasında oturur)
Evladı Yamaç Cemaati (Yuvalı Kışlağında oturur)
Yaranlu Cemaati ( Şam’dan gelen bir Cemaat)
Seydi Haculu Cemaati (Karahisar Kazasındaki Mescütlü mezrasında oturur)
Paşalu Cemaati (Sis tarafından gelmiştir)
Evlad-ı Maracak Cemaati (Söğüt mezrasında oturur)
Başladık (?) Cemaati (Güllüce mezrasında oturur)
5-  Karakaya Nahiyesi:
Bugün Bünyan ilçesine bağlı bir köy olan Karakaya’da 16 hane müslüman vardı.
Karakaya Köyü
Eyimlü Köyü (Eyim)
6-  Kenar-I Irmak Nahiyesi
Kızılırmak’ın geçtiği yerlerdeki yerleşim yerlerini içine alan bu nahiyede 662 hane olup bunun 617 si Müslüman idi.
 a-Köyleri:
 Çukur Köyü (Bugün Özvatan isimli ilçedir)
İmarat Köyü (Amarat)
Molu Köyü
Şeyh-Yar  Köyü (Bugün Yok)
Kemercilü Köyü (Kemerlik)

b-Cemaatleri;
 
Kafirlü Cemaati ( Hızır Hacılu)
Konuklar Cemaati (Saraycık mezrasında otrur)
Bozca Cemaati
Tağar Cemaati (Danışmendli aşiretiininbir kolu)
Sarı Ömerli Cemaati
Mihmadlu Cemaati ( Keklicik mezrasında oturur)
Hamırkesen Cemaati (Yarımca mezrasında oturur)
Hacılar Cemaati (Eğercik mezrasında oturur)
Taşkun Hacıoğlu Cemaati (Kemerli mezrasında oturur)
Gürge Cemaati (Ağcain ve Gökdere mezrasındadır)
Yahyalı Cemaati (Öyük mezrasında oturur)
Taşan Cemaati (Ağca asma mezrasında oturur)
Yörük Cemaati (Akın kışlağında oturur)
Evlad-ı ToramanCemaati (Yenice kışlağında oturur)
Uzunlu Cemaati
Yahyalı Bölüğü (Saraycık mezrasında oturur)
Cevdet Bölüğü
Palaclı Bölüğü
Muzaffer FakihluCemaati (Sis ve Kadirli’den geldiler)
 

c-İslâmlu Yörükleri;
 
     Ilıç Hacı Cemaati (Koz-in ve Ağaca-in mezralarında)
 Seldüke Cemaati (Gökçe ve saka kışlağında)
Âlem Bey Cemaati (Kızılca-in mezrasında)
Demircilü Cemaati (Ağ-in kışlağında)
Okçu Cemaati (Kulu,Kesiliç ve Kiçi-bas mezralarında otururlar)
Şeyhler Cemaati (Ahmet Hisarı)
Ahmet Fakih Cemaati (Çukur Viran)
Y.İslâmlı (Bözürk)
Tokalü (Göllüce)
Ömerli (Yosunluca)
İnehanlu (Kalkancık)
Mamalu (Kınacak)
Evlad-ı Şeref (Emirdağ)


Kızıl Mamalu (İzzetli)
İslâmlu (Gökçe)
Yıkılı (Gürçiçek)
Enbel (Emirgan)
İslâmoğlu (Akyar)
Boyacalu (Sika)
Savcı (Kınacık)
 
d- Diğer Yörükler;
     Saru Mehdi Cemaati (Çerkes kışlağı)
 Gedes Cemaati (Kırac-in-Kaşin ve Ulucak mezraları)

 
7-Malya Nahiyesi
Tomarza ilçesi civarı ve Erciyes’in güneyini içine alan yerleşim birimlerinin merkezi idi. Bugün bu isimde Bir yerleşim yeri mevcut değildir.
Daha ziyade konar göçer cemaatlerin meskûn olduğu bu bölgede 505 hane bulunuyordu.
 a- Cemaatleri;
 
 Seydihaculu Cemaati (Çayır Keven)
 Boyaluca Cemaati (Kuruca)
Karasu-Ağcain Cemaati ( Karasu-Ağcain)
Derraçalu Cemaati (Akyar)
Şeyh Baranlu Cemaati (Ahmet Hisarı)
Mehmed Haculu Cemaati -Saru Danişmendli (Kızılviran)
Kaman Cemaati (Kurd-uran)
Kustere Yörükleri Cemaatleri Dulkadırlı
Türkmenlerinden olan bu cemaatler Tomarza ve civarında bulunuyorlardı
Aşağı Mersin Cemaati
Sevinçünlü Cemaati (Çöregen)
Evlad-ı Sinan Cemaati (Efkere)
Vartan Cemaati (Söğütlüce)
Firuz Kethüda Cemaati (Yukarı Mersin)

Pusatlı Cemaat (Aşağı Mersin)
Saru FakihCemaati (Güzgüden)
Haca Paşa Cemaati (Keprin)
Emre Kethüda Cemaati (Döğer)
Cevni Cemaati (Cevni)
Kabaklu Cemaati (Kevni)
Saraçlu Cemaati (Everek)
 
8-  Karataş Nahiyesi
Tahmini olarak 3.377 kişinin yaşadığı ve yörük cemaatlerinin meskûn olduğu Karataş, bugünkü İncesu ve çevresini içine alan bir nahiye merkezi idi.Gayrimüslüm nüfus bulunmuyordu.

a-Cemaatleri;
 
Karataşlu (Bezircülü) Cemaati ( Şurunca, Kızılviran ve Hamalu mezraları)
Silopi Cemaati (Simanigah)
Buğalı Tatar Cemaati (Kızılcain)
Çanaklü Cemaati (Bodrum)
Dervişan Cemaati (Arapgir)
Ali Beğ Hacılu Cemaati (Boran)
Bölük-i Ali Cemaati
İvaz Hacılu Cemaati (Gelbolos)
Saru İbrahim Cemaati (Derpınar)
Tacürlü Cemaati (Sakaltutan)
Omuzu Güçlü Cemaati (Omuzugüçlü)
Hüseyin Hacı Cemaati (Tepesi dölek)
S.Kethüda Cemaati (Gökçe emir)

9-  Bozatlu Nahiyesi
Tahmini nüfusu 511 kişi olan Bozatlı KınıkTürkmenlerine mensup bir boydur.
a- Cemaatleri;
Bayram Hacılu Cemaati (Ağca-in mezrası)
İyicir Cemaati (Bozatlu ve İkiyüzlücü mezralarında)
Döğerli Cemaati (Kulu Köyü ve Batlusun mezrası)
Selimlü Cemaati (Kuruköprü ve Karaviran)
Kayseri kazasının nüfusu 1500 yılındaki yazılıma göre ve dokuz nahiye ile birlikte tahminen 30.000 civarındadır. Bu nüfusun %70’i Müslüman’dır. 1500 tarihli defterde gayrimüslümler “Cemaat-i Zımmiyan der nefs-i Kayseriye” adı altında zikredilmişlerdir.Merkezde 268 hane Ermeni ve 62 hane Rum olmak üzere toplam 330 hane nüfusa sahip idiler.
Bu tarihte şehrin sur dışında bulunan en büyük müslüman mahalleleri Lala Camisi
Gülük Mescidi ve Dabbağın Mahalleleridir.

LÜTFEN DİKKAT:
www.kayserim.net üzerinde yayınlanan Geniş Kayseri Tarihi, Halit Erkiletlioğlu'na ait önemli bir eser olup, kaynak gösterilmeden kullanılmaması gerekmektedir.  Site üzerinden bu bilgilerin alınarak kullanılması halinde; bilginin Halit Erkiletlioğlu'nun "Geniş Kayseri Tarihi" eserinden alındığının belirtilmesi ve site adresinin bildirilmesi gerekmektedir.

kayseri,kayseri haber,güncel haber,kayseri iş rehberi,eleman ilanı,kayseri spor,kayseri sinema

Fevzi Çakmak Mh. Bozantı Cad. Atılım Apt. Altı No:96/D Kocasinan / KAYSERİ
E-Mail: editor[at]kayserim.net

Bu site en iyi 1024*768 ve üzeri çözünürlükte görüntülenir.

Bu Sitenin Tüm Haklari ATM MEDYA'ya aittir © 2002-2014

kayseri,kayseri haber,güncel haber,kayseri iş rehberi,eleman ilanı,kayseri spor,kayseri sinema