Millet Mekteplerinin Açılışı
Latin harflerinin halka öğretilmesi ve okuma yazma bilmeyenlerin okur-yazar olmaları için kurulan Millet Mektepleri, bütün ülkede olduğu gibi Kayseri’...
Latin harflerinin halka öğretilmesi ve okuma yazma bilmeyenlerin okur-yazar olmaları için kurulan Millet Mektepleri, bütün ülkede olduğu gibi Kayseri’de de açıldı. Kayseri Vilayet Gazetesi’nden edinilen bilgilere göre;
Yeni harflerin öğrenilmesi konusunda bir gevşeme yaşandığından bahseden dönemin İçişleri Bakanı Şükrü Kaya, 1929 yılında çıktığı bir yurt gezisinde uğradığı şehir ve kazalarda yeni harf öğreniminin zayıflığından yakınmaktadır. Şükrü Kaya’nın bu konudan bahsettiği ve dönemin Başbakanı İsmet İnönü’ye çektiği 21 Haziran 1929 tarihli telgraf şu şekildedir: “Başvekil paşa hazretlerine arz olunacaktır Kayseri, Sivas, ŞebinKarahisar ve uğradığım diğer kaza merkezlerinde Türk harflerini memurlar istinas etmiş (alışmış-benimsemiş) bulunuyorlar. Resmî muamele onunladır. Fakat halk arasında müteamil (gelişmiş) değil gibidir. Millet mekteplerinin hasılatı gayet zaif olmasından sarfı nazar okuyanlar da istimalsizlikten (kullanım olmadığı için) noksan veyahut unutmak üzeredirler. Halkın en münevverleri arasındaki bütün muamelât(uygulama) hep Arap harfleri iledir. Lise ve orta mekteplerdeki Türkçe kıraat ve imlâyı da çok zaif buldum. Meleke ve mümaresenin az zamanda olmayacağını ve halk arasında taammümün (yayılma) çok zamana muhtaç olduğunu bilirim. Fakat içime ilk hamlenin tesiri ve kuvveti gevşemiş gibi bir his geldi. Bunun iadesi için behemehâl zatı devletlerinin yeni bir işaret ve ilhamına ihtiyaç vardır muhterem paşam. Dâhiliye Vekili Ş. Kaya” Aslında Şükrü Kaya’nın da ifade ettiği üzere yeni harflerin halk nezdinde yerleşmesi için daha zamana ihtiyaç vardı.
Millet Mektepleri Faaliyeti İstatistiğindeki verilere göre 1928 ile 1935 yılları arasında Kayseri’de şehir merkezi ve köylerde toplam olarak 748 A dershanesi açıldı. Bu 748 A dershanesinin 607’si köylerde açıldı. 141 adedi ise şehirde faaliyet gösterdi. Kayseri’de açılan B dershanelerinin toplam sayısı ise 60 olup, bunların 31’i şehirde, 29’u köylerde bulunmaktadır. Bu bilgiler doğrultusunda hiç okuma yazma bilmeyenlerin ders aldıkları A dershaneleri noktasında Kayseri köylerinin şehir merkezine göre bariz bir şekilde önde olduğu görülmektedir. Bu durum, eğitim seviyesinin ve okuryazar oranının şehir merkezine nispetle köylerde, herhalde, daha düşük olması sebebiyle köylere daha fazla eğilim gösterilmesi ile açıklanabilir. Bunun yanı sıra incelenen senelerde ülke genelinde olduğu gibi Kayseri’de köy (taşra) nüfusunun şehir merkezi nüfusundan daha fazla olması da çok önemli bir etken olsa gerektir. Tabi olarak bu fark, öğrenci sayılarında da görülmektedir. Meselâ; 1928/1929 yıllarında şehir merkezinde 2800 A dershanesi öğrencisi varken bu sayı köylerde aynı sene için 7006 olmuştur. Bu verilere göre değerlendirilebilecek bir başka konu kadınların Millet Mektepleri‘ne gösterdiği ilgidir. Genel toplama bakıldığında erkeklere mahsus açılan sınıfların kadınlara mahsus açılanlardan hayli fazla olduğu ortadadır. Bununla birlikte kadınlara yönelik açılan sınıf sayısında köylerin şehir merkezinden üstün olduğu görülmektedir. 4 Mart 1929 tarihli gazete nüshasındaki bir habere göre Kayseri’de 314 Millet Mektebi dershanesi açılmış olup, bu dershanelerin kadın ve erkek toplam öğrencisi 14.321’ye ulaştı (Kayseri Vilâyet, 4 Mart 1929, 3). Millet Mektepleri ’ne halkın ilgisini arttırmak maksadıyla Kayseri Valiliğince gazeteye ilân verilmekte, halk bu surette teşvik edilmekteydi. 11 Kasım 1930 tarihli Kayseri Vilayet Gazetesi’nde valiliğin verdiği ilanda Millet Mektepleri‘ne gitmenin zorunlu olduğu, gitmeyenlere para cezası uygulanacağı ifade edilmekteydi (Kayseri Vilayet, 11 Teşrin-i Sani 1930, 4). İlde 1930’da 133 Millet Mektebi dershanesinde 715 kadın ve 4527 erkek başarılı olarak okuma yazma diplomalarını almaya hak kazanmışlardır (Hâkimiyet-i Milliye, 11 Nisan 1930, 4). 22 Ocak 1931 tarihli Kayseri Vilayet Gazetesi’ndeki “Kayseri Vilâyeti Meclisi Umumisi” toplantısına dair elde edilen bir bilgiye göre Kayseri’de 1 sabit 30 seyyar A sınıfı ve 24 sabit B sınıfı Millet Mektebi dershanesi açıldı. Bu dershanelere devam edenlerin sayısı ise 6.644’ü erkek 827’si kadın olmak üzere toplamda 7.471’dir (Kayseri Vilayet, 22 Kanun-i Sani 1931, 2). Yine 1931 yılında 7 Mayıs tarihli Vilayet Gazetesi’nden edinilen bilgiye göre de Millet Mektepleri’ne devam eden öğrenci sayısı 8.520 idi. Bu öğrencilerden başarılı olanların sayısı ise 4.529’du (Kayseri Vilayet, 7 Mayıs 1931,3). “Kayseri Vilâyeti Meclisi Umumisi”nintoplantısından edinilen bilgiye göre 1932 yılında Millet Mekteplerine giden kişi sayısı 2.517’dir (Kayseri Vilayet, 25 Kanun-i Sani 1932, 3). Bu yıllardan sonra en yakın tarih olarak 1935 senesine dair Millet Mektebi öğrencilerine ait bilgilere ulaşılabilmektedir. 1935’te Millet Mektepleri dershanelerine devam eden öğrenci sayısı 1.723’ü erkek 203’ü kadın olmak üzere toplamda 1.926 idi (Kayseri Vilayet, 15 Nisan 1935, 2).
İçişleri Bakanı Şükrü Kaya, 1929 yılında çıktığı bir yurt gezisinde İstiklâl ve Hacımansur İlkokullarındaki Millet Mektepleri dershaneleri ile Kayseri istasyonunda demiryolları çalışanları için açılan dershaneyi ziyaret ettiği bildirilmektedir. Bu haberden Kayseri’deki bütün Millet Mektepleri hakkında bilgi edinmek mümkün olmasa da özel Millet Mektepleri bakımından demiryolu çalışanları için kurs açıldığını görmek mümkündür. Böylece de en azından özel Millet Mektepleri’nin varlığından haberdar olunmuştur
İlgili Haberler
Latin harflerine dayalı yeni Türk alfabesinin halka öğretilmesi konusunda mühim bir unsur olan Millet Mektepleri, Kayseri’de bütün sıkıntılara ve açılışından kısa bir süre sonra yaşanan iktisadi darboğaza rağmen ciddi bir eğitim çalışmasına öncülük ettiği söylenebilir. Sürdürülebilir bir iktisadi gelişme, çağdaş eğitim kurumlarıyla gerçekleştirilebilir. Bu bağlamda bu eğitim kurumları ülkenin gelişmesi için eğitim alanında önemli bir yatırım olarak görülmüştür.
Yapılan çalışmaların neticesinde son olarak Kayseri’de okuryazar oranına bakıldığında şu sonuç ortaya çıkmaktadır: Vilayet Gazetesi’ne göre Kayseri’nin 1927’de merkez nüfusu 39.134 iken vilayet genelindeki nüfus 250.490’dı. 1935 yılında ise merkez nüfusu 46.491, ilin genel nüfusu 312.469’du (Kayseri Vilayet, 28 Teşrin-i Evvel 1935).
Muammer Bey’in1909 ve 1922 yıllarında Kayseri Mutasarrıfı iken büyük bir gayretle yapılmasına önayak olduğu Kayseri’de 18 ilkokul, 1 kız ortaokulu (İnas rüştiyesi), 1 öğretmen okulu (darülmuallimin), Develi’de 6, İncesu’da 2 ve Talas’ta da 1 ilkokul ile (Arap harfleriyle de olsa) okur-yazarlık oranı biraz arttıysa da, 1927 Kayseri’sini Türkiye ortalamasında kabul edip, 1935 senesine gelindiğinde Kayseri’de okuma yazma oranının nüfusun % 12,8’i ne çıktığı anlaşılmaktadır. Bu sayısal değerlerin yanı sıra, 15 Kanun-i Sani 1934 tarihli Son Posta gazetesinde yayımlanan Türkiye okuma istatistiğine göre ise Kayseri ilk sıradadır (Kemaleddin, 1934). Millet Mektepleri, bu dönem asli fonksiyonlarından biri çobanından köylüsüne, kasabalısından şehirlisine tüm vatandaşları içine almayı amaç edinen bir eğitim hamlesi olması yanında (BCA, Belge nu: 30.10.64.431.43) Türkiye’de Cumhuriyetle birlikte yeni rejimi halka yayma benimsetme faaliyeti olmuştur. Millet Mektepleri, ülkenin birçok yerinde olduğu gibi Kayseri’de de inkılâpların tabana yayılmasında; halkın sosyal, kültürel ve iktisadî olarak gelişmesinde önemli bir işlevi olmuştur
Bu bilgiler, Halit Erkiletlioğlu tarafından yazılan Geniş Kayseri Tarihi kitabından, yazarın izni ile alınmıştır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. (www.kayserim.net)..
Geniş Kayseri Tarihi Kaynakça
