Kayseri’deki Rüşdiye Mektepleri
Rüşdiyeler, meslek liselerine devam eden öğrencilerde eksikliklerin görülmesi üzerine açılmış olan mekteplerdir. Talebeler sıbyan mekteplerindeki eksi...
Rüşdiyeler, meslek liselerine devam eden öğrencilerde eksikliklerin görülmesi üzerine açılmış olan mekteplerdir. Talebeler sıbyan mekteplerindeki eksiklikleri, gittikleri okullarda tamamlamaktadır. Bu da zaman kaybına neden olmuş aradaki eksikliklerin giderilmesi amacıyla rüşdiyeler kurulmuştur. Rüşdiyeler sıbyan mekteplerinin programlarının takviyesiyle meydana gelen orta seviyedeki okullardır.
Ahmed Paşa Rüştiyesi; Kayseri merkezde bulunan Ahmed Paşa tarafından 1870 li yıllarda inşa ettirilen H.1311/M.1893-1894 yılına kadar rüşdiye mektebi olarak faaliyet gösteren daha sonra ibtidai ye çevrilen bir mektep vardır. Ahmet Paşa tarafından yaptırılan başlangıçta rüşdiye olarak kullanılan bu mektepte 85 talebe eğitim görmektedir.
Ali Saib Paşa Rüştiyesi;Ayrıca eski seraskerlerden Ali Sâib Paşa tarafından memleketi olan Talas ta bir mekteb-i rüşdi binası yaptırılmıştır. İnşaatına halkın da katkıda bulunduğu Mekteb, 1869 yılında öğretime başlamıştır. Binanın kapısında bulunan mermer kitabesinde:
“Cehaledden bütün etfali kurtarmak murad oldu murad oldu.
İlgili Haberler
Yapıldı mekteb-i rüşdiye hep etfal şad oldu.
Şahinşahmaarifperver Sultan Aziz Hanı kim
Hoca tayin etti ehl-i karye bir murad oldu
Talas ınehl-i hayratı büyük bir himmet ettiler
Bu mektebbin ikiyüz seksen altıda küşad oldu”(Çocukları kurtarmak amaç oldu/Rüştiye mektebi yapılınca çocukların hepsi sevindi/Şahların şahı, eğitimi seven Sultan Aziz/Halkın muradına uyarak hoca tayin etti/Talas’ın hayır sahipleri de büyük yardımlarda bulundular/Bu okul 1286 da açıldı)[1]yazılıdır.
Sultan Aziz’in tayin ettiği muallim Rıza Efendi’dir. Talas Rüşdiye mektebinde H.1314 1315/M.1896 1897 ders yılında Muallim-i Evvel Mustafa Hilmi Efendi, Muallim-i Sâni Mustafa Efendi, Hüsn-ü Hat Muallimi Abdulbaki Efendi isimlerinde üç öğretmen, 45 öğrenci ve 1 de hademe bulunmaktadır.Daha sonra 1899 ders yılında Rik a muallimi Ahmet Derviş Efendi ilâve olmuştur. Yine bu tarihte daha önceden 45 olan öğrenci sayısı oldukça azalmış ve bu sayı 8 e inmiştir. Okulun öğretmen sayısında bir azalma gözükmezken öğrenci sayısında bu şekilde bir azalmanın olması dikkat çekicidir. Hâlbuki H.1300/M.1882-1883 e gelinceye kadar Talas ve Develi den 800 e yakın talebe mezun olmuştu. Mezun olan bu talebeler ise yüksek mekteplere resmî ve askerî dairelere kabul edilmişlerdi.
Develi Rüştiyesi;Kayseri sancağına bağlı bir yerleşim yeri olan Develi de bir adet rüştiye mektebi mevcuttur. H.1313 1314/ 1895 1896 Öğretim Yılında Develi Kazası Mekteb-i Rüşdiyesinin Muallim-i Evvel Süleyman Efendi, Muallim-i Sâni Hakkı Efendi,Hüsn-ü Hat Muallimi Süleyman Efendi gibi hocaları ile toplam 72 öğrencisi ile bir de hademesi vardır.
Avanos Mekteb-i Rüştiyesi;Bu yıllarda Avanos Kayseri ye bağlı olduğundan burada da H.1317/M.1899-1900 tarihli Maarif Salnamesi’ndeAvanos Mekteb-i Rüşdiyesiisimli bir rüştiyenin varlığını görmekteyiz. H.1314 1315/M.1896 1897 ders yılı içerisinde üç öğretmeni ve 72 öğrencisi bulunan rüşdiyede bir tane de hademe bulunmaktadır. Bu mektepte, Muallim-i Evvel Abdülvehap Efendi, Muallim-i Muavini Yusuf Efendi,Hüsn-ü Hat Muallimi Vehbi Efendi, görev yapmakta idiler.
Hacı Bektaş Mekteb-i Rüştiyesi; H.1317/M.1899-1900 tarihli Maarif Salnamesi’nde Kayseri’ye bağlı olan Hacı Bektaş Nahiyesinde bir Rüştiyeden bahsedilmektedir. Rüştiyenin H.1314 1315/M.1886-1807 ders yılı içersinde 1 öğretmeni ve 58 öğrencisi bulunmaktadır. Okulun aynı zamanda bir de hademesi vardır.Hocaları; Muallim-i Evvel Ali Vasfi Efendi, Hat Muallimi Ali Vasfi Efendi idi.
[1] Erkiletlioğlu Halit, Kayseri Kitâbeleri, Kayseri Büyükşehir Kültür Yayınları No:37, Kayseri 2001 s.166
Bu bilgiler, Halit Erkiletlioğlu tarafından yazılan Geniş Kayseri Tarihi kitabından, yazarın izni ile alınmıştır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. (www.kayserim.net)..
Geniş Kayseri Tarihi Kaynakça
