Kayseri’de İlk Posta Teşkilatının Kuruluşu 1841-1842
Sultan II. Mahmut 1832 senesinden başlayarak imparatorluk dâhilinde haberleşme alanında yenilikler yapılması emrini bir hatt-ı hümayun ile Sadraz...
Sultan II. Mahmut 1832 senesinden başlayarak imparatorluk dâhilinde haberleşme alanında yenilikler yapılması emrini bir hatt-ı hümayun ile Sadrazam Mehmed Reşid Paşa’ya vermişti. Bu irade ile İstanbul ve yakın çevresi pilot bölge seçilerek ilk teşkilâtlar kuruldu.
Tanzimat’ın ilânı ile birlikte haberleşmenin bütün ülkeye yayılması yeniden gündeme getirildi. 1840 yılı baharında özel bir kurul teşkil edilerek Avrupa’daki uygulamalar inceletildi ve Abdülmecid’in tahta çıkışından bir yıl sonra 23 Ekim 1840 tarihinde Avrupa’daki posta teşkilâtını incelemiş bulunan Mustafa Sami Efendi’nin müdürlüğünde ilk teşkilâtlanma çalışmaları geliştirildi. Nihayet önceki çalışmaları tamamlayan Ahmed Şükrü Bey’in başında olduğu “Posta Nezareti” ismiyle yeni bir tüzel kurum oluşturulmuş oldu.
16 Kasım 1840 tarihli bir kanun çıkarılarak, şehirlerde kurulacak postahanelerin özellikleri ve koşulları belirlendi. Hizmet için gerekli olan terazi, sandık, defter ve mühürler hazırlandı. Daha sonra 1841 ve 1842 yılları içinde posta usulünü Postane-i Amire de öğrenen yedi görevli “Muntazam” posta merkezi yapılan şehirlerden öncelikle de Ankara, Kayseri, Adana, Erzurum ve Trabzon’a postahaneler kurularak, bu merkezlere posta müdürleri olarak tayin edildi.[1]
İlk posta müdürünün aylık maaşı 400 kuruş idi. Mektup, eşya ve para taşınması karşılığı olan ücretler “At ile bir saatte alınabilecek yol” bir birim sayılarak, her mesafe bunun katları ile ölçülüyordu. Kayseri-İstanbul arası 186 saat olarak hesaplanmıştı.İstanbul dan Kayseri’ye 3 dirhem[2] ağırlığındaki bir adi mektup ise; 272 kuruşa gönderiliyordu. Posta malzemelerini “Tatar” denilen atlı memurlar taşıyordu. Yanlarında da atlı ve silahlı askerler bulunurdu. Çünkü bu posta tatarları zaman zaman eşkiya saldırılarına maruz kalıyorlardı.
İlgili Haberler
İstanbul’ dan her Çarşamba ezanî saatle 1.30 dan 10.30’ a kadar kabul edilen mektup ve emanetler, aynı gün akşam yola çıkan beş tatar tarafından hedeflerine yönlenirdi. Bunlardan biri sağ koldan İzmir’e, biri yine sağ koldan Alaiye’ye, başka biri orta koldan Şam’a, bir diğeri yine orta koldan Kayseri’ye ve sonuncusu da sol koldan Diyarıbekir’e giderdi. Kayseri’ye gelen posta, pazar günü de İstanbul’ a dönerdi.[3]
1278 (18-Ocak-1863) yıllarından itibaren posta ücretleri pul yerine mühür vurularak tahsil edilmeye başlandı.
1893 yılındaki Vilâyet Salnamesinde belirtildiğine göre posta sistemi şöyle işletilmekteydi:
“Kayseri, Sivas ve Bağdat ciheti tatar postaları Dersaadet’ten salı günleri şemendifer ile sevk olunarak çarşamba günleri akşam Ankara’ya muvasalat etmesiyle (ulaşması) beraber buradan dahi derhal çıkarılmaktadır. Mezkûr posta ile Denk Madeni, Kırşehir, Mecidiye, Yozgat, Muşali, Kayseri, İncesu, Ürgüp, Nevşehir, Arapsun, Aksaray, Niğde, Tenos nam-ı diğer Şehirkışla merkezlerine ve Sivas, Erzurum, Van, Bitlis, Mamuretülaziz, Diyar-ıbekir, Halep, Musul, Bağdat, Basra Vilâyat-ı Şahane ve mülhakatına (bağlı olan yerlerine) Ankara postahanesinde çarşamba günü emanet ve taahhütlü ve adi mekâtip kabul olunmakta ve mahal-i mezkûre postası Ankara’ya cumartesi günleri muvasalat etmektedir[4].”
Bugün Cumhuriyet Meydanı’nın doğusunda bulunan (Eski Atpazarı) ve yıkılmış bulunan Postahane binası 1940 yılında Vali Şefik Soyeri zamanında yaptırılarak hizmete sokulmuştur.
1864 Kayseri damgalı pul
1881 Kayseri damgalı pul
[1] Çadırcı Musa, S:295
[2] Bir Dirhem=3.20 gr.
[3] Geçmişten Günümüze Posta Genel Müdürlüğü, Ankara 2007, s.155-156
[4]Ankara Vılayetıne Mahsus Salnamedır. On İkinci Defa, Matbaa-i Vilayette Tab Olunmuştur. (Ankara), 1311 Sene-i Hicriye-i Kameriye (1893-94) s. 206-357d
Bu bilgiler, Halit Erkiletlioğlu tarafından yazılan Geniş Kayseri Tarihi kitabından, yazarın izni ile alınmıştır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. (www.kayserim.net)..
Geniş Kayseri Tarihi Kaynakça
