Rum İsyanı ve Kayseri’deki Etkileri
Küçük Kaynarca Anlaşması ile Rusya’ya Osmanlı Devleti’ndeki Ortodoksları himaye hakkı verileliden beri, Rumların bağımsız bir Yunan Devleti kurma haya...
Küçük Kaynarca Anlaşması ile Rusya’ya Osmanlı Devleti’ndeki Ortodoksları himaye hakkı verileliden beri, Rumların bağımsız bir Yunan Devleti kurma hayalleri içinde oldukları bilinmekteydi. 1814’de Odesa’da kurulan Ethniki Hetaria isimli gizli cemiyet bunun için kurulmuştu. Fâtih’in ihya ettiği ve her türlü hak ve hürriyetlerini tanıdığı Fener Patrikhânesi, bizzat Patriği ve Fener Beyleri denilen İstanbul’lu Rum soyluları eliyle, bu derneğin faaliyetlerini destekler hale geldi.
Mora, Rum isyancılar tarafından Ekim 1821’de tamamen işgal edilince, III. defa Fener Patrikliğine getirilen Gregorios’un hem söz konusu gizli cemiyet ile ve hem de Rus yetkililerle olan gizli münâsebetleri tesbit edildi.
Patrik V. Gregorios, sadrazam tarafından Bâbı Âli’ye davet edildi ve önce sorgulandı. Patrik, suçüstü yapılan baskında faaliyetlerinin hiçbirini inkar etmemiş, hepsini şahsen yaptığını söyleyerek tüm suçu üzerine almıştı; Belgelerle tespit edilen diğer suç ortakları olan Kayseri, İzmit, Edremit ve Tarabya metropolitleri İstanbul Balıkpazarı'nda, Kaşıkçılar Hanı önünde ve Parmakkapı'da idâm edildiler. Patrik ise, Vatana ihanet ettiğine dair olan yafta göğsüne yapıştırılarak Patrikhanenin Orta Kapısı (Petro Kapısı) önünde asıldı ve üç gün asılı kaldıktan sonra cesedi Yahudiler tarafından denize atıldı (22 Nisan 1821). Ahmed Cevdet Paşa gibi bazı tarihçiler, her ne kadar daha fazlasını da hak etmiş olmasına rağmen, böyle kritik bir anda Patrik’in idâm edilişinin Rusların işine yaradığını ve çünkü bütün Ortodoksların tamamen Osmanlı Devleti’nin aleyhine geçtiğini ifade etmektedirler. Hatta idâm önlenebilseydi, Yunan İhtilâli bu kadar büyümezdi diyenler de vardır.
Rumlar, bir Türk Devlet adamı aynı kapının önünde idâm edilmediği müddetçe, kapının açılmayacağına söz vermişler ve bugüne kadar kin kapısını kapalı tutmaya devam etmişlerdir.
İlgili Haberler
Kayseri’de de metropolit’in yönetimindeki Ethniki Hetaria[1]cemiyetinin gizli faaliyetleri ve organizasyonu ile başlayan Rum isyanı, nihayet 22 nisan 1821 de isyanı desteklediği anlaşılan Fener Rum Patriği, V.Gregorios’un Patrikhane’nin Petro kapısında idâm edilmesi ve Kayseri Metropolitinin de İstanbul Balıkpazarında idâmıyla birlikte bütün ülkede olduğu gibi Kayseri’de de bastırılmış oldu.
Bu isyanın bastırılması sırasında bir kısım isyancılar veya destekçileri Anadolu içlerinde Tosya, Çankırı, Ankara, Zile, Çorum, Bolu, Kastamonu, ve Kayseri gibi şehirlere sürülmüşlerdi. Sürülen isyancılar arasında Rumlar lehine casusluk yapan Divan-ı HümayunTercümanı Kalimakizâde Yanku, yazıcısı İstefenaki ve başçukadarı Yorgi gibi yüksek memurlar da vardı. Bunların Kayseri’ye gelince yine yerli Rumları isyana teşvik gayretlerine devam etikleri anlaşıldığından idamlarına karar verildi. Ayrıca malları ve eşyalarının satılarak Hazine-i Amire’ye teslimi Kayseri Mutasarrıfı Hüseyin Paşa ile Naib Reşidzâde Mustafa Salim Efendi’ye hüküm olarak bildirildi. Bu sürgünlerden Kirkor Kalfa ile Divan-ı Hümayun çavuşlarından Abdurrahman gözetim altında bulundurulurken af dilemeleri ve iyi halleri sebebiyle serbest bırakılmaları Kayseri naibine hüküm olarak bildirildi[2].
Bu olaydan yüz yıl sonra, II. Mahmud dönemindeki Yunan isyanını değerlendiren Yunanistan Dışişleri Bakanı Baltaris, 5 Mayıs 1921’de yaptığı bir konuşmada, Patrikhane’nin Yunanistan’a olan hizmetlerini şöyle övmüştü: “Yunan milleti bugün, Fener Patrikhanesi’ne şükran borçludur. Onun geçmişteki mücadelesi, Yunan milletinin bu fetihlerinin (Yunanlıların Anadolu’yu işgali) yapılmasına yol açtı.”
[1]EtnikiHetariaCemyeti; Türkleri Avrupa’dan atmak, İstanbul’u geri almak ve Bizans’ı yeniden kurmayı amaçlayan ve Odesa’da kurulan gizli cemiyet
[2] Gökhan İlyas, I. Kayseri ve Yöresi tarih Sempozyumu Bildirileri, Kayseri 1997 s. 100
Bu bilgiler, Halit Erkiletlioğlu tarafından yazılan Geniş Kayseri Tarihi kitabından, yazarın izni ile alınmıştır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. (www.kayserim.net)..
Geniş Kayseri Tarihi Kaynakça
