Karslı Ali Paşa’nın Mutasarrıf Olarak Kayseri’ye Gelişi 1812
Bu seneler boyunca, Nizamı Cedid askerlerinin, kendi geleceklerini tehdit ettiğini düşünen yeniçeriler sık sık patırtı çıkarmaya devam etmişler nihay...
Bu seneler boyunca, Nizamı Cedid askerlerinin, kendi geleceklerini tehdit ettiğini düşünen yeniçeriler sık sık patırtı çıkarmaya devam etmişler nihayet Kayseri’ye asayişi sağlamak üzere mutasarrıf olarak Karslı Ali Paşa tayin edilmiştir. 12 Ekim 1812 tarihinde vazifeye başlayan Ali Paşa’ya da mukavemet gösteren Ocaklı ağaları, Paşanın konağındaki askerleri dağıtmışlar. Paşa’ya Kayseri’ye girmemesi için haberler göndermişler ve kendileri de Erkilet’e çekilmişlerdir. Ali Paşa ocaklı ağalara yumuşak davranmış askerlerini önce köylerde gizlemiş ve şehre girmiştir. 15 Ekim günü geleneğe uygun bir şekilde memleket ileri gelenleri ile bir merasim ve toplantı yapmıştır. O gün Mollazâde isimli isyancı zehirletilmiş ve ertesi günü ölmüştür. Ali Paşa’nın bu kararlı hareketleri ocaklı zorbaları sindirmiş direnişi bırakmışlar ve silahlarını kahya efendinin odasına teslim ederek birer ikişer Ali Paşa’nın ziyaretine gelmeye başlamışlardır. Bu vaziyette bir ay geçtikten sonra Ali Paşa siyasetini daha da katılaştırmış ve sert tedbirler almaya başlamıştır. Nitekim 21 Kasım 1812 tarihinde Ocak Ağalarından Deveci Kadir Ağanın oğlu Hacı Mustafa, Hacı Seyid, Kazazoğlu Mehmed, Hıdırşah oğlu Hacı Ahmed, Karslı Kızının oğlu, Hacı Abdüssamed Ağazâde Ömer Ağa birer birer çağırılarak önce tevkif edilmiş sonra da boyunları vurularak idâm edilmişlerdir. Olay kaleden atılan 6 pare top ile halka duyurulmuş ve asillerin çıplak cesetleri At Pazarı’nda (Bugünkü Zeynelâbidin Türbesi ile Kale arası) teşhir edilmiştir. Bunun üzerine sıranın kendilerine geleceğini anlayan diğer elebaşılardan Deveci Kadirağazâde Hacı Mustafa Ağa’nın bayrakdarı Deli Köse ile Hıdırşah oğlu Hacı Ahmed Ağa’nın Arabı Selim, Silahlı olarak Hükümet binasına baskın teşebbüsünde bulundularsa da derhal yakalanarak o gün akşamdan evvel idâm edilmişlerdir. Bütün bu tedbirler şer’i bir hükme bağlandıktan sonra idâm edilenlerin mal ve eşyaları müsadere edilerek ev ve ocakları söndürülmüştür.
Bu tedbirlerin devamı olarak aynı günlerde Darsayak köyünden yeniçeri zorbası Karamanlıoğlu Kör Ömer, idâm edilmiştir. Yine Elmacıoğlu Hasan Ağa, Deratsev Bedrosunoğlu ve Kefelioğlu Hüseyin Bayraktar, Osmanefendioğlu Mollâ Zahid Efendinin hizmetkârı ve Deli Ağa’nının hademesi Bogos ta yakalanarak aynı yolla idâm edilmiştir.
Yine aynı senenin Aralık ayında Müftü Hisarcıklızâde Mustafa Efendinin konağının kapısını yaktığı tespit edilen Makkârecioğlu da idâm edilerek, göğsüne yaptığı suçun varakası asılmıştır. Gessi köyünden Arslanoğlu’nun köy halkına zulüm ve baskı yaptığı yolundaki köy halkı tarafından yapılan şikayet dikkate alınarak bu şahıs ta 13 Aralıkta yakalanarak idâm edilmiştir.
Ali Paşa’nın Kayseri’ye geleceği haberi alındığı sırada 29 Yeniçeri çevre köylere kaçarak saklanmışlardı. Çaparzâde Süleyman bey adamları vasıtası ile bunları teker teker buldurup Yozgat’a sevk etmiş, elebaşılarından Vahip Ağa’yı idâm Kadir oğlu Muhsin Ağa’yı azad ve diğerlerini de Kayseri’ye göndermiştir. Ali Paşa bunlardan Dandinoğlu Dandin, Nuh, Sarı Bayraktar, Dülgeroğlu Hacı Mehmed Ağa, Küçük Ali, Kazzazoğlu Ahmed Ağa, Yapşakoğlu, Mucuroğlu Halil, Yusuf Usta, Arap Osmanoğlu Mustafa, Kazzazoğlu’nun Bayraktarı İbrahim Papuçcu, Dellalı İbrahim Bayraktar ve Deli İbrahim ağanın seyisi de dâhil olmak üzere iki ay içinde altmıştan fazla kişi idâm edilmiştir.
İlgili Haberler
1813 senesine girildiğinde Ali Paşa’nın eşkiya ve yeniçerilere karşı kararlı hareketlerinin devam ettiğini görüyoruz. Buna karşılık büyük bir korkuya kapılan yeniçerilerden bazıları bu durumdan ancak Ali Paşa’nın öldürülmesi ile kurtulanacağı düşüncesi ile Ispıdınlı bir yeniçeriye kadın kıyafeti giydirerek huzura göndermişler, ancak Paşa durumu sezmiş, yeniçeri derhal yakalanarak 5 mart günü idâm edilmiştir.
Şehirde sadece yeniçerilerin başlarına giyme hakkına sahip oldukları “Eğri Külah” kullanılması yasaklanmış ve bu karara karşı debbağhane esnafı ve bazı kalfaların külah giymeye devam etmeleri üzerine, Ali Paşa’nın adamları (Hayta ve Kavası) ile bu esnaf arasında epeyce münakaşa ve gürültü kopmuştur. Bunun üzerine bizzat Ali Paşa işe müdahale etmiş, ancak debbağ esnafının ileri gelenleri, Kayseri’nin üst düzeydeki nüfuzlu kişilerine başvurdular ise de Zartan oğlu Karabet Ağa’nın arabuluculuğu ile sadece bir meşinci kalfasının idâmı ile iş tatlıya bağlanmıştır.
Daha önce Yozgat’tan getirilerek idâm edilen Dülger oğlu Hacı Mehmed Ağa’nın firar etmiş bulunan suç ortağı, Karakollukçusu Mıstık 1813 yılının 15 martında yakalanmış ve idâm edilmiştir.
Aynı yılın 24 mayısında Berberoğlu Hüseyin, Sarraç Bayraktar, bir eşkici yeniçerisi, Nalbant Kör Emin’in yeğeni, Sipahi Pazarı’nda oturan Kundakçıoğlu ve ismi açıklanmayan bir kişi olmak üzere altı kişi Haziran ayının ikinci günü Yeni Cami önünde ekmekçi Deli Mehmed ile Araba pazarında oturan Yeniçeri delibaşlarından Bakkal Hasan, 16 Temmuz günü İstanbul’da Sadrazam Âlemdar Mustafa Paşa’ya karşı çıkarak Kayseri’ye kaçmış bulunan Ortaşar’lı bir yeniçeri, 3 ağustosta yeniçeri Çolak Mustafa’nın kardeşi, 28 Eylül de Cirid meydanında Hırka köyünde yok kesen iki kişi, 6 Ekim günü kürkçüler şeyhi İbiş Ağa’nın yeğeni Kınalı Kaşık sıfatlı Osman Ağa ,7 ekimde Deli İbrahim Ağa’nın hademesi Muhtedi İbrahim, 5 Aralıkta Mustafa isimli birisi idâm edilmiştir.
Topal Şekerci Kasbaroğlu adında bir Ermeni, imal ettiği şekere yabancı bir madde kattığı için 28 Ocak Penbeciler Çarşısı’nın Orta Kapı semtindeki dükkânının önünde asılarak idâm edilmiştir . Yine Darsayaklı Kamalıoğlu Kör Ömer’in kardeşi Mehmed 2 Mart 1814 tarihinde, 9 Mart günü Kiçikapı çarşısında bir yeniçeri ile bir hırsız idâm edilmiştir.[1]
Bütün bu idâmlar ya boynu vurularak ya da asılarak yapılmış ve her idâm edilen kişi için halka duyurmak üzere, Kayseri Kalesi’nden bir adet top atışı yapmak âdettendi.
Ali Paşa Kayseri’ye geldiği 12 Ekim 1812 tarihinden 1814 senesi ortalarına kadar yürüttüğü mutasarrıflık görevi sırasında fevkalede sert ve kararlı bir siyasetle yeniçeri azgınlıklarını önleyerek Kayseri halkını huzur ve güvene kavuşturmuştur. Vezir Ali Paşa’nın bu muktedir siyaseti ile şehrin adalet sistemi de dâhil olmak üzere her meseleye el attığını görüyoruz. Meselâ şehir “Meclisi Şer”inde (Mahkeme kurulunda) yapılan bir alım satıma müdahale ettiğini şer’iyye sicilleri kaydetmektedir. Meclisi Şer’de Güpgüpzâde Bekir Ağa’nın kardeşi es Seyit, el Hac Mustafa Efendi ve Mehmed Ağa adlı kimselerin mülkleri olup, vakfettikleri bahçenin bir kısmını Kethudâzâde es Seyid Ahmed Ağa’ya satıyorlar (Şubat 1814) Kadı Şehzâde, daha sonra bu satış tutanağının (Hüccet-i Şer) altına şu kaydı koyuyordu: “Devletlu Ali Paşa Hazretleri’nin emr ve cebr ve kerhiyle işbu hüccet-i şer’iye verilmiştir. Amel ve itibâr olunmaya. Cebr ve kehr husus-ı mezkûrde zahirdir. İşbu hüccet tarafımızdan i’tâ olunmuş ise de Ali Paşa Hazretleri’nin rey’le cebri ve kehriyle husus-ı mezkûrde cebr ve kehr zahir ve mümâyandır.”[2]
Ali Paşa’nın vazifede bulunduğu yıllar içinde Kayseri merkezinde dükkân, çevresinde bağ-bahçe köylerinde tarla satın aldığı şer’iyye sicillerinde belirtilmektedir.[3]
[1] Mirat-ı Kayseriye, s. 163-164-165-166.
[2] Çadırcı Musa, s. 83.
[3] Çadırcı Musa, s. 21.
Bu bilgiler, Halit Erkiletlioğlu tarafından yazılan Geniş Kayseri Tarihi kitabından, yazarın izni ile alınmıştır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. (www.kayserim.net)..
Geniş Kayseri Tarihi Kaynakça
