Ödem Nedir? Ödem Neden Olur ve Nasıl Atılır?
Ödem, vücut dokularında normalden fazla sıvı birikmesi sonucunda oluşan şişliktir. En sık ayaklarda, ayak bileklerinde, bacaklarda, ellerde ve kollard...
Ödem, vücut dokularında normalden fazla sıvı birikmesi sonucunda oluşan şişliktir. En sık ayaklarda, ayak bileklerinde, bacaklarda, ellerde ve kollarda görülür. Bununla birlikte karın boşluğu, akciğerler ve vücudun diğer bölgelerinde de sıvı birikimi meydana gelebilir.
“Ödem nasıl atılır?”, “Vücut neden ödem toplar?”, “Ayak ve bacak şişmesi nasıl geçer?” ve “Ödem ne zaman tehlikelidir?” soruları, özellikle uzun süre oturma, fazla tuz tüketimi veya sıcak hava sonrasında şişlik yaşayan kişilerin sıkça araştırdığı konular arasında yer alıyor.
Hafif ödem; uzun süre ayakta kalma, hareketsizlik, sıcak hava veya fazla tuz tüketimi gibi geçici nedenlerle ortaya çıkabilir. Ancak kalp, böbrek, karaciğer, toplardamar veya lenf sistemi hastalıkları da ödeme yol açabilir. Bu nedenle aniden başlayan, tek taraflı, ağrılı veya nefes darlığıyla birlikte görülen şişlikler yalnızca evde uygulanacak yöntemlerle geçiştirilmemelidir.
Ödem Nedir?
Ödem, fazla sıvının hücreler arasındaki dokularda birikmesiyle oluşan şişliktir.
İlgili Haberler
Sıvı birikimi:
- Belirli bir bölgede,
- Bir uzuvda,
- Her iki bacakta,
- Karın çevresinde,
- Vücudun genelinde
görülebilir.
Ödem en sık ayak, ayak bileği ve bacaklarda fark edilir. Bunun nedeni yer çekiminin etkisiyle sıvının vücudun alt bölümlerinde daha kolay birikebilmesidir. Bununla birlikte ödem yalnızca görünen şişliklerden ibaret değildir; kalp, akciğer veya karın boşluğu gibi iç bölgelerde de gelişebilir.
Ödem Nasıl Oluşur?
Kılcal damarlar, dokuların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çevre dokulara belirli miktarda sıvı bırakır. Bu sıvının büyük bölümü yeniden damarlara ve lenf sistemine alınır.
Bu denge bozulduğunda dokular arasında fazla sıvı birikerek ödem oluşabilir.
Ödemin gelişmesinde şu mekanizmalar etkili olabilir:
- Kılcal damarlardaki basıncın artması,
- Damar geçirgenliğinin artması,
- Kandaki protein düzeyinin düşmesi,
- Lenf akımının engellenmesi,
- Böbreklerin tuz ve suyu yeterince atamaması,
- Toplardamarların kanı kalbe taşımakta zorlanması.
Ödemin geçmesi için yalnızca biriken sıvının azaltılması değil, sıvı birikimine neden olan durumun belirlenmesi gerekir.
Ödem Belirtileri Nelerdir?
Ödemin görünümü ve belirtileri bulunduğu bölgeye göre değişebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Ayaklarda ve ayak bileklerinde şişlik,
- Bacaklarda ağırlık ve gerginlik hissi,
- Ellerin ve parmakların şişmesi,
- Yüzüklerin sıkmaya başlaması,
- Ayakkabıların dar gelmesi,
- Ciltte parlak ve gergin görünüm,
- Hareketlerde kısıtlanma,
- Kısa sürede kilo artışı,
- Çorap izlerinin belirginleşmesi,
- Cilde bastırıldığında çukur kalması.
Kalp yetmezliğine bağlı sıvı birikiminde ayak ve bacak şişmesine karın bölgesinde şişlik, hızlı kilo artışı, yorgunluk ve nefes darlığı eşlik edebilir.
Çukurlaşan Ödem Nedir?
Şiş olan bölgeye parmakla birkaç saniye bastırıldığında ciltte çukur kalmasına çukurlaşan veya gode bırakan ödem adı verilir.
Bu görünüm özellikle:
- Kalp yetmezliği,
- Toplardamar yetersizliği,
- Böbrek sorunları,
- Bazı ilaçlara bağlı sıvı birikimi
- gibi durumlarda görülebilir.
Ancak her ödem parmakla bastırıldığında çukur bırakmaz. Lenfödem gibi bazı durumlarda şişlik zamanla sertleşebilir.
Ödem Kilo Artışına Neden Olur mu?
Vücutta sıvı tutulması kısa süre içerisinde tartıda artışa neden olabilir.
Bu artış yağ dokusundaki çoğalmadan farklıdır. Özellikle birkaç gün içerisinde açıklanamayan hızlı kilo artışı, ayak bileği şişmesi ve nefes darlığı kalp veya böbrekle ilişkili sıvı birikimini düşündürebilir.
Kalp yetmezliği bulunan kişilerin ani kilo değişikliklerini ve artan şişliği sağlık uzmanına bildirmesi önemlidir.
Ödem Neden Olur?
Ödemin birçok farklı nedeni bulunur. Şişlik geçici ve zararsız olabileceği gibi önemli bir hastalığın belirtisi de olabilir.
Ödemin sık görülen nedenleri şunlardır:
- Fazla tuz tüketimi,
- Uzun süre oturmak veya ayakta kalmak,
- Hareketsizlik,
- Sıcak hava,
- Gebelik,
- Fazla kilo,
- Yaralanma veya iltihap,
- Toplardamar yetersizliği,
- Kalp yetmezliği,
- Böbrek hastalıkları,
- Karaciğer sirozu,
- Lenf sisteminin bozulması,
- Bazı ilaçların kullanılması,
- Kandaki protein düzeyinin düşmesi.
Fazla tuz tüketimi, gebelik, kalp yetmezliği, böbrek hastalığı, karaciğer sorunları, lenf sistemi problemleri ve bazı ilaçlar ödemin bilinen nedenleri arasındadır.
Fazla Tuz Tüketimi Ödem Yapar mı?
Evet. Tuzun içerisinde bulunan sodyum, vücudun su tutmasını artırabilir.
Özellikle:
- Paketli gıdalar,
- Hazır çorbalar,
- Cips,
- Salam ve sucuk,
- Turşu,
- Tuzlu peynir,
- Hazır soslar,
- Fast food ürünleri
yüksek miktarda tuz içerebilir.
Tuz tüketimini azaltmak, bazı hafif ödem türlerinin kontrolüne yardımcı olabilir. Ancak kalp veya böbrek hastalığı bulunan kişiler tuz ve sıvı kısıtlamasını kendi başlarına belirlememeli, doktorlarının önerisine uymalıdır.
Uzun Süre Oturmak veya Ayakta Kalmak Ödem Yapar mı?
Uzun süre hareketsiz oturmak ya da ayakta kalmak, kan ve sıvının bacaklarda göllenmesine neden olabilir.
Özellikle:
- Uzun uçak yolculukları,
- Masa başı çalışma,
- Uzun süre araç kullanma,
- Sürekli ayakta çalışılan meslekler
- sonrasında ayak bileklerinde şişlik oluşabilir.
Hareketsizliğe bağlı hafif şişlik, bacakları hareket ettirmek, kısa yürüyüşler yapmak ve dinlenirken ayakları yükseltmekle azalabilir.
Sıcak Hava Ödem Yapar mı?
Sıcak havalarda damarlar genişleyebilir ve dokulara sıvı geçişi artabilir.
Bu nedenle yaz aylarında özellikle ayaklarda, ayak bileklerinde ve parmaklarda hafif şişlik görülebilir.
Sıcak havaya bağlı ödem çoğunlukla dinlenme, serin ortam, hareket ve bacakların yükseltilmesiyle azalır. Şişlik kalıcıysa veya başka belirtilerle birlikteyse değerlendirme alınmalıdır.
Hamilelikte Ödem Neden Olur?
Hamilelik sırasında vücutta sıvı miktarı artar. Büyüyen rahim, bacaklardan kalbe dönen kan akımını da zorlaştırabilir.
Bu nedenle özellikle gebeliğin ilerleyen dönemlerinde:
- Ayaklarda,
- Ayak bileklerinde,
- Bacaklarda,
- Parmaklarda
kademeli şişlik görülebilir.
Hamilelikte gün içinde yavaşça artan hafif şişlik sık görülebilir. Ancak yüz, el veya ayaklarda aniden gelişen belirgin şişlik; şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, kaburga altında ağrı veya yüksek tansiyonla birlikteyse preeklampsi açısından hızlı değerlendirme gerekir.
Kalp Yetmezliği Ödem Yapar mı?
Kalp kanı yeterli güçle pompalayamadığında kan toplardamarlarda birikebilir. Damar basıncının artmasıyla sıvı dokulara sızarak özellikle ayak, ayak bileği ve bacaklarda ödeme neden olabilir.
Kalp yetmezliğinde ödeme şu belirtiler eşlik edebilir:
- Nefes darlığı,
- Yatınca artan solunum güçlüğü,
- Çabuk yorulma,
- Gece öksürüğü,
- Karında şişlik,
- Hızlı kilo artışı,
- Çarpıntı.
Kalp yetmezliğine bağlı ödem yalnızca bacaklarda değil, karın ve diğer dokularda da ortaya çıkabilir.
Böbrek Hastalıkları Ödem Yapar mı?
Böbrekler vücuttaki fazla suyu ve sodyumu idrar yoluyla uzaklaştırır.
Böbreklerin çalışma kapasitesi azaldığında tuz ve sıvı vücutta birikebilir. Bu durum:
- Ayaklarda,
- Bacaklarda,
- Yüzde,
- Göz kapaklarının çevresinde
- şişliğe neden olabilir.
İdrar miktarında azalma, köpüklü idrar, yüksek tansiyon veya göz çevresinde sabahları belirgin şişlik varsa böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesi gerekebilir.
Karaciğer Hastalıkları Ödem Yapar mı?
İleri karaciğer hastalıklarında kandaki albümin adı verilen proteinin düzeyi düşebilir. Bu durum sıvının damar içinde tutulmasını zorlaştırabilir.
- Karaciğer sirozunda:
- Bacaklarda ödem,
- Karında sıvı birikimi,
- Karın çevresinde büyüme,
- Sarılık,
- İştahsızlık,
- Kolay morarma gibi belirtiler görülebilir.
Karaciğer hastalığına bağlı ödemde temel tedavi, altta yatan hastalığın kontrol altına alınmasıdır.
Toplardamar Yetersizliği Nedir?
Bacak toplardamarlarında bulunan kapakçıklar kanın yukarı doğru ilerlemesine yardım eder. Bu kapakçıklar yeterince çalışmadığında kan bacaklarda birikebilir.- Kronik toplardamar yetersizliğinde:
- Akşamları artan şişlik,
- Bacaklarda ağırlık,
- Varisler,
- Kaşıntı,
- Cilt renginde koyulaşma,
- Bilek çevresinde yaralar
görülebilir.
Toplardamar hastalıklarında şişlik genellikle uzun süre ayakta kalınca artar ve dinlenmeyle azalabilir.
Lenfödem Nedir?
Lenfödem, lenf sisteminin dokularda biriken sıvıyı yeterince uzaklaştıramaması sonucu gelişen uzun süreli şişliktir.
- En sık kol veya bacaklarda görülür.
- Lenfödem:
- Doğuştan lenf sistemi bozuklukları,
- Lenf bezlerinin ameliyatla alınması,
- Kanser tedavileri,
- Radyoterapi,
- Enfeksiyon,
- Lenf damarlarının hasarlanması
sonrasında ortaya çıkabilir.
Lenfödem erken dönemde belirlenip tedavi edilmezse ilerleyebilir. Tedavide özel kompresyon uygulamaları, egzersiz, cilt bakımı ve eğitimli uzmanlarca yapılan lenf drenajı kullanılabilir.
Yaralanma ve İltihap Ödem Yapar mı?
Burkulma, çarpma, yanık, enfeksiyon veya başka bir iltihabi durumda damar geçirgenliği artabilir.
Bu durumda ödem genellikle:
- Belirli bir bölgede,
- Ağrılı,
- Kızarık,
- Sıcak
olabilir.
Yaralanmaya bağlı şişlik ile enfeksiyon, damar tıkanıklığı veya eklem hastalıkları birbirinden farklı tedavi gerektirir.
Hangi İlaçlar Ödem Yapabilir?
Bazı ilaçlar ayak ve bacaklarda şişliğe neden olabilir.
Ödeme yol açabilen ilaç grupları arasında şunlar bulunabilir:
Bazı tansiyon ilaçları, özellikle kalsiyum kanal blokerleri,
- Steroidler,
- Östrojen ve testosteron içeren hormon tedavileri,
- Bazı antidepresanlar,
- Bazı diyabet ilaçları,
- Steroid olmayan ağrı kesiciler.
İlaçlara bağlı ödemde şişlik çoğunlukla ayak bileklerinde görülür. Ancak şişliğin ilaca bağlı olup olmadığı doktor tarafından değerlendirilmelidir.
Ödeme neden olduğu düşünülen reçeteli bir ilaç doktora danışılmadan bırakılmamalı veya dozu değiştirilmemelidir.
Ödem Nasıl Atılır?
Ödemin nasıl azaltılacağı nedenine bağlıdır.
Uzun süre ayakta kalmaya veya fazla tuz tüketimine bağlı hafif ödemde yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olabilir. Kalp, böbrek, karaciğer, damar veya lenf sistemi hastalıklarına bağlı ödemde ise tıbbi tedavi gerekir.
Ödemi azaltmaya yardımcı olabilecek yöntemler şunlardır:
- Tuz tüketimini azaltmak,
- Uzun süre hareketsiz kalmamak,
- Düzenli hafif egzersiz yapmak,
- Ödemli uzvu yükseltmek,
- Rahat kıyafetler giymek,
- Doktor önerisiyle kompresyon ürünü kullanmak,
- Sağlıklı kiloyu korumak,
- Kullanılan ilaçları doktorla değerlendirmek.
Tuz Tüketimi Nasıl Azaltılır?
Yemeklere eklenen tuzu azaltmanın yanı sıra paketli ürünlerdeki gizli tuza da dikkat edilmelidir.
- Tuz tüketimini azaltmak için:
- Sofrada ilave tuz kullanılmamalı,
- Ürün etiketleri okunmalı,
- Hazır çorba ve soslar sınırlandırılmalı,
- İşlenmiş et ürünleri azaltılmalı,
- Turşu ve salamura ürünler kontrollü tüketilmeli,
- Yemekler baharat ve limonla tatlandırılmalıdır.
Kalp yetmezliği, böbrek hastalığı veya karaciğer hastalığı bulunan kişiler için tuz kısıtlamasının miktarı doktor ve diyetisyen tarafından belirlenmelidir.
Bol Su İçmek Ödemi Atar mı?
Yeterli sıvı tüketimi vücudun normal sıvı dengesini destekler. Ancak “ne kadar çok su içilirse ödem o kadar hızlı atılır” düşüncesi doğru değildir.
Kalp veya böbrek hastalığı bulunan kişilerde aşırı su tüketimi sıvı birikimini artırabilir. Bu hastalarda günlük sıvı miktarı doktor tarafından sınırlandırılabilir.
Sağlıklı kişiler susama, hava sıcaklığı, fiziksel aktivite ve idrar rengine göre yeterli sıvı almaya çalışabilir. Herkes için geçerli tek bir zorunlu su miktarı bulunmaz.
Egzersiz Ödemi Azaltır mı?
Yürüyüş ve ayak bileği hareketleri kasların pompa etkisini artırarak bacaklardaki kanın kalbe dönüşüne yardımcı olabilir.
Uzun süre oturan kişiler:
- Her saat kısa yürüyüş yapabilir,
- Ayak bileklerini çevirip hareket ettirebilir,
- Baldır kaslarını çalıştırabilir,
- Bacak bacak üstüne atarak uzun süre oturmaktan kaçınabilir.
- Şiddetli ağrı, tek taraflı şişlik veya damar pıhtısı şüphesinde egzersiz ya da masaj yapılmadan önce sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Ayakları Yukarı Kaldırmak Ödeme İyi Gelir mi?
Hafif bacak ödeminde, uzanırken ayakları kalp seviyesinin üzerine kaldırmak sıvının geri dönüşüne yardımcı olabilir.
Ayakların altına yastık yerleştirilebilir. Uygulama gün içerisinde birkaç kez yapılabilir.
Hafif ödemde uzvun kalp seviyesinin üzerine kaldırılması ve kompresyon ürünleri şişliği azaltmaya yardımcı olabilir.
Kompresyon Çorabı Ödeme İyi Gelir mi?
Kompresyon çorapları, bacaklara belirli düzeyde basınç uygulayarak sıvı birikiminin azalmasına ve toplardamar dolaşımının desteklenmesine yardımcı olabilir.
Ancak her bacak şişmesinde gelişigüzel kompresyon çorabı kullanılmamalıdır.
Özellikle:
- Atardamar dolaşım bozukluğu,
- Diyabetik ayak sorunu,
- Cilt enfeksiyonu,
- Açık yara,
- Ani ve tek taraflı şişlik
- varsa önce doktor değerlendirmesi gerekir.
Çorabın basınç derecesi ve bedeni kişiye uygun seçilmelidir.
Ödemli Bölgeye Masaj Yapılır mı?
Hafif ve nedeni bilinen ödemlerde nazik hareketler rahatlama sağlayabilir.
Ancak şu durumlarda masaj yapılmamalıdır:
- Tek taraflı ani bacak şişliği,
- Kızarıklık ve sıcaklık,
- Şiddetli ağrı,
- Damar pıhtısı şüphesi,
- Cilt enfeksiyonu,
- Kalp yetmezliğine bağlı kontrolsüz ödem.
- Lenfödemde uygulanan manuel lenf drenajı sıradan bir masaj değildir. Bu uygulama eğitimli sağlık uzmanları tarafından yapılmalıdır.
Rahat Kıyafetler Giymek Faydalı mı?
Dar çoraplar, sıkı pantolonlar veya bileği sıkan giysiler dolaşımı zorlaştırabilir.
Şişlik bulunan dönemde rahat ve sıkmayan kıyafetler ile uygun ayakkabılar tercih edilebilir.
Ancak rahat kıyafet kullanmak, altta yatan hastalığın tedavisinin yerine geçmez.
İdrar Söktürücü Ödem İlacı Kullanılır mı?
Diüretikler, böbreklerden su ve tuz atılmasını artıran ilaçlardır.
Kalp yetmezliği, bazı böbrek hastalıkları veya başka nedenlerle oluşan ciddi sıvı birikimlerinde doktor tarafından reçete edilebilir.
Diüretiklerin bilinçsiz kullanımı:
- Tansiyon düşüklüğü,
- Susuzluk,
- Böbrek fonksiyonlarında bozulma,
- Sodyum ve potasyum dengesizliği,
- Kalp ritim sorunları
oluşturabilir.
Bu nedenle idrar söktürücü ilaçlar veya bitkisel “ödem çayları” doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır. Ödem tedavisinde ilaç gerekip gerekmediğine sağlık uzmanı karar vermelidir.
Bitkisel Ödem Atıcılar Güvenli mi?
Maydanoz, kiraz sapı, mısır püskülü veya benzeri ürünler halk arasında ödem atıcı olarak kullanılabilir. Ancak bu ürünlerin etkileri, dozları ve ilaçlarla etkileşimleri her zaman güvenli değildir.
Bitkisel ürünler özellikle:
- Böbrek hastalarında,
- Kalp hastalarında,
- Hamilelerde,
- Emzirenlerde,
- Tansiyon ilacı kullananlarda,
- Kan sulandırıcı kullananlarda
risk oluşturabilir.
“Doğal” olması, bir ürünün zararsız olduğu anlamına gelmez.
Epsom Tuzu Ödemi Atar mı?
Epsom tuzlu suda ayak bekletmenin vücuttaki ödemi tedavi ettiğini gösteren yeterli ve güvenilir kanıt bulunmamaktadır.
Ilık su kısa süreli rahatlama sağlayabilir ancak:
- Kalp,
- Böbrek,
- Karaciğer,
- Damar,
- Lenf sistemi
kaynaklı ödemi ortadan kaldırmaz.
Diyabet, his kaybı, açık yara veya dolaşım sorunu bulunan kişilerin ayaklarını sıcak ya da tuzlu suda bekletmesi cilt hasarı ve enfeksiyon riskini artırabilir.
B6 Vitamini Ödeme İyi Gelir mi?
B6 vitamini takviyesi her ödem türü için standart bir tedavi değildir.
Doktor tarafından eksiklik belirlenmedikçe yüksek doz B6 vitamini kullanılmamalıdır. Uzun süre yüksek doz alınması sinir hasarına yol açabilir.
Vitamin ve mineral takviyeleri, yalnızca ihtiyaç bulunduğunda ve sağlık uzmanı önerisiyle kullanılmalıdır.
Ödem Atan Yiyecek Var mı?
Tek bir yiyecek ödemi doğrudan ortadan kaldırmaz.
Ödemi azaltmaya yönelik beslenmede temel yaklaşım:
- Tuzun azaltılması,
- İşlenmiş gıdaların sınırlandırılması,
- Yeterli protein alınması,
- Sebze ve meyve tüketilmesi,
- Sağlıklı kilonun korunması
olmalıdır.
Potasyum içeren besinler genel beslenmenin bir parçası olabilir. Ancak böbrek hastalığı bulunan kişilerde yüksek potasyum tehlikeli olabileceği için muz, avokado veya potasyum takviyelerinin aşırı tüketilmesi önerilmez.
Ödem Türleri Nelerdir?
Ödem bulunduğu bölgeye ve nedenine göre farklı isimlerle değerlendirilebilir.
Periferik Ödem
Kol, el, bacak, ayak ve ayak bileklerinde görülen şişliktir.
Uzun süre ayakta kalma, toplardamar yetersizliği, kalp yetmezliği, ilaçlar veya böbrek sorunlarıyla ilişkili olabilir.
Lenfödem
Lenf sıvısının dokulardan yeterince uzaklaştırılamaması sonucu ortaya çıkar.
Çoğunlukla tek kol veya tek bacakta görülmekle birlikte iki taraflı da olabilir.
Akciğer Ödemi
Akciğerlerdeki hava keseciklerinde veya çevre dokularda sıvı birikmesidir.
Ani gelişen akciğer ödemi ciddi nefes darlığına neden olabilir ve acil tıbbi müdahale gerektirir.
Karın Ödemi veya Asit
Karın boşluğunda sıvı birikmesine asit adı verilir.
En sık ileri karaciğer hastalıklarıyla ilişkilendirilse de kalp yetmezliği, kanser ve başka hastalıklarda da görülebilir.
Beyin Ödemi
Beyin dokusunda sıvı birikmesidir.
Travma, enfeksiyon, tümör, inme veya başka ciddi durumlarla ilişkili olabilir. Acil tedavi gerektiren bir tablodur.
Tek Bacakta Ödem Neden Olur?
Yalnızca bir bacakta aniden gelişen şişlik, iki taraflı hafif ayak şişliğinden farklı değerlendirilmelidir.
Tek taraflı şişliğin nedenleri arasında:
- Derin ven trombozu,
- Enfeksiyon,
- Yaralanma,
- Toplardamar tıkanıklığı,
- Lenfödem,
- Eklem veya kas sorunları
bulunabilir.
Özellikle tek bacakta aniden başlayan şişlik; ağrı, kızarıklık, sıcaklık veya hassasiyetle birlikteyse damar pıhtısı ihtimali nedeniyle hızlı değerlendirme gerekir.
Ödem Ne Zaman Tehlikelidir?
Şu belirtilerle birlikte görülen ödemde acil yardım alınmalıdır:
- Göğüs ağrısı,
- Ani nefes darlığı,
- Nefes alırken zorlanma,
- Yatınca artan nefes darlığı,
- Bayılma veya şiddetli baş dönmesi,
- Kanlı öksürük,
- Dudaklarda morarma,
- Ani başlayan tek taraflı bacak şişliği,
- Şiddetli bacak ağrısı,
- Bacakta kızarıklık ve sıcaklık.
Bacak şişmesine göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma veya kanlı öksürük eşlik etmesi akciğere pıhtı atması ya da ciddi kalp sorunu belirtisi olabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Şu durumlarda aile hekimi, iç hastalıkları veya ilgili uzmanlık bölümüne başvurulmalıdır:
- Ödem birkaç gün içinde azalmıyorsa,
- Şişliğin nedeni bilinmiyorsa,
- Şişlik giderek artıyorsa,
- Sabah uyandığında da devam ediyorsa,
- Yüz ve göz çevresinde ödem varsa,
- İdrar miktarı azaldıysa,
- Hızlı kilo artışı varsa,
- Karında şişlik oluştuysa,
- Ciltte renk değişikliği veya yara geliştiyse,
- Ateş ve kızarıklık eşlik ediyorsa,
- Yeni bir ilaca başladıktan sonra ortaya çıktıysa,
- Gebelikte aniden arttıysa.
Kendiliğinden düzelmeyen veya nedeni bilinmeyen ödemin sağlık uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Ödem Tanısı Nasıl Konur?
Doktor değerlendirmesinde şişliğin:
- Ne zaman başladığı,
- Tek veya çift taraflı olup olmadığı,
- Gün içinde değişip değişmediği,
- Ağrılı olup olmadığı,
- Kullanılan ilaçlar,
- Mevcut hastalıklar,
- Kilo değişimi,
- Nefes darlığı,
- İdrar miktarı
- sorgulanabilir.
- Fizik muayenenin ardından gerekli görülürse şu testler istenebilir:
- Kan testleri,
- İdrar tahlili,
- Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri,
- Kalp değerlendirmesi,
- Elektrokardiyografi,
- Ekokardiyografi,
- Doppler ultrason,
- Akciğer grafisi,
- Ultrason veya diğer görüntülemeler.
Tedavi, ödemin nedenine göre planlanır.
Hamilelikte Ödem Nasıl Azaltılır?
Hamilelikte hafif ve yavaş gelişen bacak şişliklerinde şu yöntemler yardımcı olabilir:
- Uzun süre ayakta kalmamak,
- Dinlenirken ayakları yükseltmek,
- Sol yana uzanmak,
- Rahat ayakkabı giymek,
- Düzenli hafif yürüyüş yapmak,
- Sıcak havalarda serin ortamda bulunmak,
- Doktor önerisiyle kompresyon çorabı kullanmak.
- Hamilelikte idrar söktürücü ilaçlar veya bitkisel çaylar doktor onayı olmadan kullanılmamalıdır.
Yüz ve ellerde ani şişlik, şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu veya üst karın ağrısı varsa beklenmeden kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır.
Ödem Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ödem nasıl atılır?
Hafif ödemde tuzu azaltmak, hareket etmek, ödemli uzvu kalp seviyesinin üzerine kaldırmak ve uzun süre aynı pozisyonda kalmamak yardımcı olabilir. Kalıcı ödemde neden belirlenmeli ve buna yönelik tedavi uygulanmalıdır.
Ödem neden olur?
Fazla tuz tüketimi, hareketsizlik, hamilelik, sıcak hava, bazı ilaçlar, toplardamar yetersizliği, kalp, böbrek, karaciğer ve lenf sistemi hastalıkları ödeme neden olabilir.
Ödem en çok nerede görülür?
En sık ayak, ayak bileği, bacak, el ve kollarda görülür.
Bol su içmek ödemi geçirir mi?
Yeterli su tüketimi sıvı dengesini destekleyebilir ancak aşırı su içmek ödemi kesin olarak geçirmez. Kalp ve böbrek hastalarında fazla su zararlı olabilir.
Tuz ödem yapar mı?
Fazla tuz, vücudun su tutmasını artırarak ödemi kötüleştirebilir.
Ödem için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme için aile hekimi veya iç hastalıkları uzmanına başvurulabilir. Nedene göre kardiyoloji, nefroloji, gastroenteroloji, kalp ve damar cerrahisi ya da fizik tedavi bölümlerine yönlendirme yapılabilir.
Ayakları yukarı kaldırmak ödemi azaltır mı?
Hafif bacak ödeminde ayakları kalp seviyesinin üzerine kaldırmak şişliğin azalmasına yardımcı olabilir.
Ödem için idrar söktürücü kullanılır mı?
Yalnızca doktor gerekli görürse kullanılmalıdır. Bilinçsiz kullanım böbrek ve elektrolit sorunlarına yol açabilir.
Ödem ağrı yapar mı?
Ödem gerginlik, ağırlık ve hareket kısıtlılığı yapabilir. Ani, tek taraflı ve ağrılı şişlik damar pıhtısı veya başka ciddi sorunlar açısından değerlendirilmelidir.
Ödem tartıda fazla gösterir mi?
Evet. Sıvı birikimi kısa sürede geçici kilo artışı oluşturabilir.
Yüzde ödem neden olur?
Alerji, böbrek hastalığı, ilaçlar, tiroit sorunları, enfeksiyon veya başka nedenlerle yüzde şişlik oluşabilir. Dil ve boğaz şişmesi ya da nefes darlığı varsa acil yardım alınmalıdır.
Sabah yüz şişmesi neden olur?
Uyku pozisyonu veya fazla tuz tüketimi hafif şişliğe yol açabilir. Ancak sürekli göz kapağı ve yüz şişliği böbrek veya başka sağlık sorunları açısından incelenmelidir.
Tek bacak şişmesi tehlikeli midir?
Ani başlayan tek taraflı bacak şişliği, özellikle ağrı ve kızarıklık eşlik ediyorsa damar pıhtısı belirtisi olabilir ve hızlı değerlendirme gerektirir.
Hamilelikte ödem normal mi?
Gebeliğin ilerleyen dönemlerinde yavaş gelişen hafif ayak ve ayak bileği şişmesi sık görülebilir. Ani veya belirgin şişlik preeklampsi belirtisi olabileceği için doktora bildirilmelidir.
Ödem kaç günde geçer?
Süre nedenine göre değişir. Hareketsizliğe bağlı hafif ödem birkaç saat veya gün içerisinde azalabilir. Hastalığa bağlı ödem ise neden tedavi edilmeden geçmeyebilir.
Ödemli bölgeye masaj yapılır mı?
Nedeni bilinen hafif ödemde nazik uygulamalar yapılabilir. Ancak ani, ağrılı, kızarık ve tek taraflı şişlikte masaj yapılmamalıdır.
Epsom tuzu ödemi geçirir mi?
Epsom tuzunun vücuttaki ödemi tedavi ettiğine dair yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
B6 vitamini ödemi atar mı?
B6 vitamini bütün ödem türleri için önerilen standart bir tedavi değildir. Takviye yalnızca doktor önerisiyle kullanılmalıdır.
Ödemi Azaltmak İçin Temel Noktalar
Ödem, dokularda fazla sıvı birikmesi sonucu oluşan şişliktir. En sık ayaklarda, ayak bileklerinde, bacaklarda ve ellerde görülür.
Fazla tuz tüketimi, uzun süre hareketsiz kalmak, sıcak hava ve hamilelik hafif ödeme yol açabilir. Bununla birlikte kalp yetmezliği, böbrek hastalıkları, karaciğer sirozu, toplardamar yetersizliği ve lenf sistemi sorunları da ödeme neden olabilir.
Hafif şişliklerde tuz tüketiminin azaltılması, düzenli hareket edilmesi ve ödemli uzvun kalp seviyesinin üzerine kaldırılması yardımcı olabilir. Kompresyon çorabı ve idrar söktürücü ilaçlar ise kişinin sağlık durumuna göre doktor önerisiyle kullanılmalıdır.
Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı öksürük, bayılma veya tek bacakta aniden gelişen ağrılı şişlik acil değerlendirme gerektirir. Kalıcı, giderek artan veya nedeni bilinmeyen ödemde yalnızca ev yöntemlerine başvurmak yerine sağlık kuruluşuna gidilmelidir.
