1944 Yılında Şehrin Genel Göstergeleri
Kayseri şehri muhtelif yerler arasında irtifa farkı gösteren hafif dalgalı bir arazi üzerine kurulmuş, sokakları hava cereyanına gayri müsait dar ve ç...
Kayseri şehri muhtelif yerler arasında irtifa farkı gösteren hafif dalgalı bir arazi üzerine kurulmuş, sokakları hava cereyanına gayri müsait dar ve çok kıvrımlıdır. Evleri sık ve sokaklar arasında bağçe ve meydanlıklar yoktur. Şehrin ortasında ve Atatürk Anıtının etrafında bulunan park, güzel ve yeşil bir saha halindedir. Şehir halkının yaz mevsiminin sıcak günlerinde temiz ve serin bir hava almak üzere gittikleri yerler; Hükümet ve civarında sinemanın yanında ve kale önünde çiçek ve ağaçlarla süslü, fıskiyeli havuzları bulunan bahçelerle, Mimar Sinan'ın yaptığı Mimar Sinan Camii’nin (Kurşunlu Cami) yanındaki Belediye parkıdır.
Bu yerler şehrin güzelliğini arttıran meydanlardır.Seten önünde Amerikalı misyonerlerin kurdukları çocuk bahçesi bakımsızlıktan harap olmuştur. Şehrin insan kalabalığını taşıyan mahalleleri pek sık ve intizamsızdır Fakat son zamanlarda görülen yenileşme hamleleri arasında açılan caddelerin hepsi geniş tutulmakta ve şehrin güzelliğine dikkat edilerek yapılmaktadır. Atatürk, İsmet İnönü, Nazmi Toker caddeleri 22 metre genişliğinde parke döşemiş güzel yollardır. Bu ana yolları Niğde Caddesine bağlayan Küllük Caddesi 12 metre genişliğinde açılmış ve yolun genişlettirilmesi suretiyle asarı atikadan olan Küllük Camii meydana çıkarılmıştır. Kazancılardan Keçikapı’ya kadar olan yol da parke döşeli düzgün bir yoldur. Cumhuriyet Meydanında Postahane önünden Tayyare Fabrikasına giden cadde de 14 metre genişliğinde parke döşeli, düzgün ve işlek bir caddedir.Gazi Bulvarı, Kayseri nin son yıllarda meydana getirdiği imran eserlerinin en başında gelen yeniliklerdendir. Bu yolun ortası muntazam ağaçlarla süslüdür.Yolun iki yanında modern güzel köşkler ve evler sıralanmaktadır. Yol baştanbaşa elektrikle aydınlatılmaktadır. Şehir içindeki yolların sayısı 720, bu yollardan Keçikapı, Bahçekapı, Setenönü, Tekkeönü, Eskibahçe yolları adî kaldırımdır. Setenönü ve Tekkeönü bozuk ve bakımsızdır. Şehri dış merkezlere bağlayan yolların başlıcaları şöyledir:
1 — Gazi Bulvarı, Ulu kışla caddesinden ayrılarak bir taraftan İsmet İnönü bulvarına ve bir taraftan da İstasyon caddesine gider. 1200 m. uzunluğunda ve 22 m. genişliğindedir.
2 —İsmet İnönü Bulvarı; Dört dükkân önü meydanlığından başlayarak Keçikapı meydanından Lise önüne gider. 740 m. uzunluğunda ve 22 m. genişliğindedir.
İlgili Haberler
3 — Ulukışla ve İstanbul Caddesi; Cumhuriyet meydanından başlayarak şehir dışına çıkar ve Develi, İncekarasu Kasabaları ile Ankara’ya giden yola bağlanır. 1200 m. uzunluğunda ve 17 m. genişliğindedir.
4 — Sivas Caddesi; Pınarbaşı ve Bünyan kasabaları ile Sivas’a giden yoldur. 600 m. uzunluğunda ve 14 m. genişliğindedir.
5 — Kaleönü Caddesi; şehir içinde Cumhuriyet Meydanından başlayarak Kalearkası, Nazmi Toker ve Kazancılar Caddesine gider. 160 m. uzunluğunda ve 14 m. genişliğindedir.
6 — Talas ve Tayyare Fabrikası Caddesi; Cumhuriyet meydanından ve Sivas Caddesinden ayrılarak Araba pazarı meydanına ve oradan da Talas Caddesine ve Tayyare Fabrikasına gider. 1600 m. uzunluğunda ve 14 m. genişliğindedir.
7 — KalearkasıCaddesi; Kale önü Caddesini Tayyare Caddesine bağlayan yoldur. 160 m. uzunluğunda ve 14 m. genişliğindedir.
8 — İstasyon Caddesi; Cumhuriyet Meydanından başlar, İstasyona ve oradan da ayrılarak Mensucat Fabrikasına ve sonra Erkilet ve Felahiye nahiyelerine ve Yozgat'a gider. 2400 m. uzunluğunda ve 17 m. genişliğindedir.
Şehrin ortaları ile cenub (güney)semtindeki mahalleler bakımsız ve sokakları dardır. Evlerin inşa tarzı ve mimarisi çok basittir. Evler, halkın yonutaşı adını verdikleri bir nevi taştan yapılmıştır.Yonutaşı adı verilen bu taş, Erciyes'in eteklerinden çıkarılmakta olduğuna göre bir nevi vokan tüfüdür. Evler iç taksimatı bakımından çok çeşitlidir. Ahşap kullanımı hemen hemen dolap kapağı ve odaların kapısı gibi muayyen yerlerdir. Evlerin etrafı yüksek duvarlarla çevrilidir. Kalın ve tek kanatlı kapıdan içeri girilince hayat denilen üstü açık ve zemini enli taşlarla döşeli bir avlusu vardır (hayat). Odalar bu avlunun etrafındasıralanmışlardır.Üzerleri kâmilen toprak olup, kiremitle örtülü olanlar pek nadirdir. Sokak tarafında geniş pencereleri olan evlere çokluk tesadüf edilmez.Bazılarının sokak tarafına bakan pencereleri küçük ve tek kanatlıdır
Belediyenin resmi kayıtlarına göre şehir, 54 mahalleye ayrılmıştır. Bu mahallelerde 14 apartman ve 14 883 ev, 2363 dükkân ve mağaza, 130 fırın, 30 han, 2 otel 11 hamam ve bir kütüphane vardır
Osmanlılar zamanında yapılmış fakat bu gün kısmen harap olmuş Bedesteni ile içerisinde 11 sokak bulunan 970 mağaza ve dükkânı havi bir kapalıçarşısı vardır
Belediyenin 1937 mali bütçesi 185 bin ve 1938 de 200 bin lira idi. Belediye bu paralarla çok eski ve kısmen harap bir halde olan şehri güzelleştirmektedir. Belediye şehri elektrikle aydınlatmak için “Kayseri ve Civarı Türk Elektrik Anonim Şirketi”ni kurmuştur. Şirket, şehrin 30 kilometre uzağında bulunan Bünyan kazasındaki şelâlelerden istifade ederek şehre elektrik getirmiş ve tesisatını yaptırmıştır. Şelalelere yakın kurulan fabrika 500 beygir kuvvetinde iki su türbünü ile müteharrik (hareketli) 3150 vat iktidarında (gücünde) iki dinamo ile elektrik aydınlığını temin etmektedir.
Belediye son senelerde birçok binaları istimlâk ederek yıktırmakta ve şehrin dar ve karışık yerlerini düzeltmek ve genişletmek, meydanlar açmak gibi imar faaliyeti ile uğraşmaktadır. Belediyeyi alakadar eden işler arasında memleketin sıhhî durumu ön safta gelmektedir. Memlekette en çok görülen hastalıklar; malarya (sıtma), çiçek, difteridir (kuşpalazı). Bilhassa malarya Kayseri ahalisi arasında en çok görülen bir hastalıktır. Şehrin civarında bataklıklar mevcut olup bir kısmı kurutulmuş ise de mühim bir kısmı halâ mevcuttur. Ahalinin yüzde on beşi malaryalıdır. Hastalıklara karşı şehirde bir memleket hastanesi, bir çocuk muayene evi, bir firengi dispanseri vardır.
Yine Belediyenin üzerine aldığı işlerden biri de şehrin su ihtiyacıdır. Şehirde akan su yoktur. Çeşmelerin suyu şehrin doğusunda 5-8 kilometre mesafede GermiraltındaKınaali mevkiinde bir kaç kaynaktan toplanarak gelmektedir. Bu kaynaklar Makbul suyu, Hacı Kılıç suyu, Klü suyu, Eğri Göz suyu, Kara Avgın suyu, Eveyik Avgını, Ahî Evran sularıdır. Bunlardan İlk üçü şehre ayrı ayrı yollardan girer. Diğer dördü şehir dışında birleşir ve ana avgını teşkil ederek toprak künklerle şehre dağılır.
Avgın suyunun büyük bir kolu Bünyan şelâleleri olup, 85 metre irtifadan dökülen ve çok güzel bir manzara arzeden sulardır. Şelâlenin cereyanı, çok muntazam, mihanikikudreti (döndürme gücü)1685 beygir kuvvetindedir. Doğu istikametinden dahil olur ve büyük mezarlığın yanından geçerek, Dabakhaneler civarından şehre girer. Dabakhaneler bu sudan istedikleri gibi istifade ederler. Suyun tahlili neticesinde içinde nitrat ve amonyak bulunmuştur.
Hacı Kılıç suyu,yine ayni mevkiden gelmektedir. Fakat geçtiği arazi sıhhî olmadığı için halk bu suyu içmez, ancak temizlik işlerinde kullanılır ve bahçeleri sularlar.
Makbul suyu, Hacı Kılıç suyu yakınından çıkar. Künk borularla şehre gelir. Fakat miktarı azdır. Sikleti izafiyesi 1,02 dir.
Kıranaltı Suyu, Erciyes’in Kıranaltı mevkiinden gelmektedir. Fakat şehre borularla gelmez.
Kayseri şehri batı tarafında Sazlık İçmesi adı verilen bir İçme suyu vardır. Terkibinde magnezyum sülfat vardır. Halk arasında derdi olanlara bu suyun şifa getireceği kanaati vardır. Bu inançla yazın birçok kimse suyun bulunduğu yere gider, bu sudan bol miktarlarda içer.
Yine Kayseri'ye yakın Hasanalp köyünde çıkan ayni isimde bir maden suyu daha vardır ki mide, bağırsak ve böbrek hastalıklarında faydası görüldüğü söylenmektedir. Tahlil raporuna göre, bir litresinde 0,1010 kalsiyum karbonat, 0,67399 magnezyum karbonat, 0,52839 sodyum karbonat, 0,4272 sodyum klorür, 09 9900 sodyum sülfat bulunmaktadır.
Kaplıcalar; Kızılırmak’ın Tekgöz civarında bir kaplıca vardır. Hararet derecesi 18 santigrattır. Kimyevi terkibi sülfat ve demir mahlûllerinden ibarettir. Kaplıca harap ve metruk bir haldedir Bundan başka Kayseri’ye iki saat mesafede Hasanoba köyünde cilt hastalıklarına yarayan Hasanoba Ilıcası ile altı aaat mesafede Yalnızgöz adında kükürtlü bir ılıca daha vardır.
Maarif; Şehirde 9 ilkokul ve orta kısmı bulunan bir lise ile yine orta kısmı bulunan bir ticaret lisesi ve bir erkek, bir de kız sanat enstitüsü vardır. Şehir ve köylerdeki ilkokulları bitiren fakir çocuklara orta ve tahsillerine devam imkânlarını vermek için Belediyenin 40 kişilik bir talebe yurdu vardır. Okuma çağındaki çocukların fazlalığından çocukların okuldan mahrum kalmamaları için ilkokulların birçoğunda çift tedrisat usulü tatbik edilmektedir. Son senelerde Atatürk Bulvarı üzerinde 60 bin liraya 450 talebe alabilecek genişlikte modern bir ilkokul yaptırılmıştır.
Lisan, sanat ve ticaret esası üzerine tedrisat yapmakta olan (Talas Amerikan Orta Sanat Okulu) da zikre şayandır. Bu okulun 71 talebesi vardır. Bu okulda ayrıca bir de (Köy Demirciliği Kursu) açılmıştır.
Kayseri’ye bağlı köy ve nahiyelerde 21 ilkokul, bir de Zincirlidere köyünde (Gedikli Erbaş Hazırlama Ortaokulu) vardır.
[1] Ayman Bahriye, Kayseri Şehri Monografyası, İstanbul Üniversitesi, Bitirme Tezi, 1944 Tez Nu: 00972
Bu bilgiler, Halit Erkiletlioğlu tarafından yazılan Geniş Kayseri Tarihi kitabından, yazarın izni ile alınmıştır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. (www.kayserim.net)..
Geniş Kayseri Tarihi Kaynakça
