Kayseri’de İstiklal Mahkemesi’nin Kuruluşu 1921
İstiklâl Mahkemeleri, 11 Eylül 1920 tarihinde TBMM’nin kabul ettiği 21sayılı “Firariler Hakkında Kanunla” kurulmuş oldu. Bu kanuna uyarak...
İstiklâl Mahkemeleri, 11 Eylül 1920 tarihinde TBMM’nin kabul ettiği 21sayılı “Firariler Hakkında Kanunla” kurulmuş oldu. Bu kanuna uyarak 18 Eylül 1920 tarihinde 45 numaralı meclis kararıyla Kayseri’nin de bulunduğu 14 yerde İstiklâl Mahkemesi kurulması fakat özellikle yedisinin derhal teşkili Erkân-ı Harbiye-i Umumî Reisi İsmet Paşa’nın teklifi ile kabul olundu. Bu ilk yedi mahkemeden Kayseri Mahkemesi; Kayseri, Kırşehir, Niğde ve Silifke Livalarındaki davalara bakacaktı[1]. Çünkü devam etmekte olan topyekûnistklâl mücadelesi cephesinin geriden takviye edilmesi mecburiyeti vardı[2]. Ancak 27Ekim 1920 tarihinde meclis teskeresiyle Kayseri İstiklâl Mahkemesinin kurulmasına gerek olmadığı belirtilerek önceki karar iptal edildi.
Bu kanunun çıkarılarak uygulamaya başlamasından sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin aldığı bir kararla Kayseri, Yozgat ve Kırşehir havalisindeki olayları yargılamak üzere görev alanı değiştilen beş numaralı İstiklâl Mahkemesi’nin çalışma alanına giren Kayseri’de 31 Temmuz 1922’den itibaren Konya mebusu Refik (Koraltan) Bey’in başkanlığı altında çalışmalara başlandı. Büyük Millet Meclisi adına yargılama yapan bu mahkemenin yetkileri çok geniş idi. Cepheden kaçanlar, kaçmaya yardımcı olanlar (21 numaralı Firariler Hakkında Kanun) , Hiyanet-i Vatan Kanunu’nun ( 29 Nisan 1920 /2 numaralı Kanun) suç saydığı fiilleri işleyenler, ordunun toplanmasında ve sevkinde gevşeklik ve ihmal gösterenler, ordu ve memleket aleyhinde çalışan, propaganda yapanlar şiddetle cezalandırılıyorlardı. Mahkemenin esas gayesi ülke sınırları içinde kanun hâkimiyetini sağlamaktı. Bu mahkeme Mayıs 1923 tarihine kadar görev yaptı.
İstiklâl mahkemelerinin yargılamalarındaki sürât, halkın üzerindeki baskı ve korkuyu yok ederek belli bir memnuniyete de sebep oldu. Daha sonra bu mahkemelerin yetkileri genişletilerek 4 Mart 1925’te Ankara ve sıkıyönetim ilân edilen bölgelerde olmak üzere iki mahkeme daha kuruldu. Bu mahkeme şapka kanunu ile ilgili ilk yargılamasını 25 Kasım 1925 tarihinde Kayseri’de yaptı. Halkı sarık sarmaya teşvik etmek ve zorla sarık sardırmak iddiasıyla Naşibendi Şeyhi Mekkeli Ahmed Hamdi Hoca ve dört arkadaşı hakkında görülen bu davada mahkeme, verdikleri idâm kararını anında infaz etme yetkisi kendilerine henüz tanınmamış olduğundan, dava Şeyh Said İsyanı ile birleştirildi ve isyan bölgesiMahkemesine havale edilmiş oldu[3].
[1] Nedim Ahmed, Ankara İstiklâl Mahkemesi Zabıtları, İst. 1993 s. xvi
[2] Alkan, A. Turan, İstiklâl Mahkemeleri, İst. 1993 s.25
[3] Nedim Ahmed, AGE, s.348
İlgili Haberler
Bu bilgiler, Halit Erkiletlioğlu tarafından yazılan Geniş Kayseri Tarihi kitabından, yazarın izni ile alınmıştır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. (www.kayserim.net)..
Geniş Kayseri Tarihi Kaynakça
