Zeynel Abidin
1384-85 doğumlu Zeynelâbidin, çok yoğun mücadelerle kendi devletini kuran ve on sekiz yıl hükümdarlık yapan ilim, devlet, hukuk, şairlik v...
1384-85 doğumlu Zeynelâbidin, çok yoğun mücadelerle kendi devletini kuran ve on sekiz yıl hükümdarlık yapan ilim, devlet, hukuk, şairlik ve savaş adamlığı gibi birçok meziyeti bir arada yapabilen bir babanın üç oğlundan birisidir. Daha sonra 1392 yılında şehzâdeAbbas ve Şehzâde Mehmet arka arkaya ölmüşler[1] ve Zeynelâbidin Ali Çelebi tek şehzâde olarak kalmıştır. 12–13 yaşlarında iken babası o’nu 1397 yılı ilkbaharında Şeyh Müeyyed’in yerine Kayseri emirliğine tayin etmiştir. Ayrıca Kayseri çevresindeki 12 şehir, kale köy ile orada yaşayan kölelerin ve Türklerin de yönetimini ve valiliğini vermiştir. Bir adı da Alâaddin Ali Çelebi olan Zeynelâbidin “kaim makam” ünvanı ile emir verme ve yasaklama yetkileri ile donatılarak güçlü bir vali yapılmıştır.[2]
Kadı Burhaneddin, 1398 yılında Kara Yülük Osman Bey tarafından Sivas kalesi önlerinde öldürülünce devletin ileri gelenleri hayatta ki tek oğlu, şehzâdeZeynelabidinAlâaddin Ali Çelebi’yi hükümdar ilân edip, Kara Yülük Osman’a karşı direndiler[3]. İşte bu sırada basıldığı tahmin edilen ve Zeynelâbidin sikkesi olduğu bildirilen gümüş akçe’nin üzerinde lâkap olarak: “Mevlâna el melik el azam el şerif” yazılmıştır. Sikkede şahıs ismi, tarihi ve baskı yeri bulunmamaktadır.[4]
Genç hükümdar, Kara Tatar Bey’den yardım istedi ise de Tatar kuvvetlerinin gelmemesi üzerine yaklaşmakta olan Timur tehlikesini de göz önüne alarak Sivas’lılar Osmanlı padişahı I.Bayezid’e haber yollayıp, şehri teslim etmek istediklerini bildirdiler. Bunun üzerine I.Bayezid büyük oğlu Süleyman Çelebi’yi Sivas’a yolladı. O da Akkoyunlu Kara Yülük Osman Bey’i mağlup ederek “Kadı Burhaneddin Devleti’nin” Osmanlı topraklarına ilhak etti. Kendisi de Sivas, Kayseri, Tokat ve Niksar valisi oldu.[5]
Bölgenin Osmanlı idaresine geçmesi ile hükümetten çekilen Kadı Burhaneddin’in oğlu Alâeddin Ali Bey (Zeynelâbidin) önce eniştesi Dulkadiroğlu Nasreddin Mehmed Bey’in yanına gönderildi[6]. Buradaki ikâmeti sırasında Sultan II. Murad ile Karaman-oğlu İbrahim arasında 1435-36 yılında yapılan savaşa katıldı[7] ve daha sonra da Ankara savaşını takip eden fetret yıllarında Zeynelâbidin eniştesinin teşvikiyle Sivas hükümetini geri almak için ayaklanıp daha sonra Malatya’ya kaçtı.[8]
İlgili Haberler
Osmanoğulları’nın hizmetine girdikten sonra umera sınıfından ûlema sınıfına geçen Zeynelâbidin, baba, dede yurdu ve aynı zamanda valilik yaptığı Kayseri’ye yerleşmiştir. Burada büyük hürmet ve itibar gören Zeynelâbidin, babasından ve kendinin kısa süren sultanlığından dolayı “Sultan” ve ulema sınıfında eserler vererek kabul gördüğü için de “imam” ünvanını alarak “İmam Sultan” olarak anılmıştır. Alâeddin Ali yahut Zeynelâbidin, 1442 yılına kadar yaşamış ve yılında Kayseri’de ölmüştür.[9]
Mustafa Şenalp Kol.
Zeynel Abidin Türbesi’nin Yenilenmesi 1885-1886
Zeynelâbidin Türbesi 1537 tarihinde Hüseyin Beyzâde, Abdi Bey tarafında eski tarz olarak tâmir ettirilmişti[10]. Zamanla yıkılan bu türbe II. Abdülhamid Han’ın emri ile Ankara Valisi Abidin Paşa ve Kayseri Mutasarrıfı Mehmed Nazım Paşa tarafından masrafı Evkaf hazinesinden karşılanarak yeniden ihyâ edilmiştir.
Abdülhamid inşaatı bitirilen türbeye bir avize ve Zeynelabidin’in mezarı üzerine de bir örtü hediye etmiştir. O günlerde türbe etrafında önemli şahısların gömülü olduğu bir mezarlık ile mescid ve bir çeşme bulunmakta iken günümüzde bunların tamamı kaldırılarak Türbenin çevresi tamamen açılmıştır.
O günlerde Kayseri Kadısı olan ve “Edirne Müftüsü” olarak anılan Mehmed Fevzi Efendi’de Türbenin kapısında ki manzum kitâbeyi yazmıştır.
Hazretü’l Gazi Hamid Han, diyanet perverin
Mâlikü’l Mülk, mülkünü ma’mur buyursun tâkıyâm
Ömrünü, ikbâlini, hem şevket ü iclâlini
An-beânmüzdâd ü mevfur ede Hayyü lâ yenam
Çün üstüne hep türbe-i sâdât ile mâbedleri
Kıldı imârât ü tezyinat ile Dârü’s –Selâm
İşte Bak, bu Türbe-i pür zeyn, Zeynelabidin
Emr u fermân-ı şerîfi ile buldu hoş hitâm
Ola dâreyndemuîni hem şefîi ol şehin
Cedd-i pâki hazreti dost-ı HudâHayru’lEnâm
Hâmedendû katre düştü Fevzî târih yazmaya
Kabri Zeynelabidin cennet gibi a’lâ makam[11]
Kayseri’de kopyası çıkarılmış bulunan 106l (1651) tarihli, Güvahî’nin meşhur “Pend Name” isimli eserinin sonuna ve sayfa kenarına kaydedilen tarihî takvimde; “Binâ-i ravza-î Zeynelabidinibni’s sultan Ahmed Burhaneddin sene 944 (M-1537)” notu kaydedilmiştir. Bu mühim not bize, Sultan Kadı Burhaneddin’in oğlu Zeynelâbidin’in (Alâaddin Ali) Kayseri’de gömülü olduğunu bildirmektedir.[12]
Naci Kum’un Kayseri Kitâbeleri isimli basılamamış eserinde belirttiğine göre, Zeynelabidin Türbesinden alınarak Kayseri Müzesi Taş Eserler Deposu’na kaldırılan kırık bir mezartaşınınZeynelâbidin’e ait olduğu anlaşılmaktadır.
Bu mezartaşının bir yüzünde; “Eş şehid el mazlum el maktül? elmuazzam? Zeynelâbidin Emir Ali bin Burhan? Nevvar’ Allah’üruhahûma/ İntikâl-i ilâ rahmetullah-fı aşer cemaziyelevelde” (sene kısmı kırıktır) yazılıdır. Diğer yüzünde ise Farsça bir beyit (meali) “Ey ölüm, sen her yerde görünür ve kurulu düzenleri bozarsın. Senin elin insan üzerine değdiği zaman, elinden hiçbir fert kurtulamaz”yazılıdır[13].
Zeynelâbidin namına İbnü’lBevvâb Muhammed (Kapıcıoğlu Muhammed ) tarafından yazılmış “Tuhfe-i Alâî” isimli bir eser mevcuttur. Onsekiz yapraktan oluşan bu eserin her sayfası 11 beyittir. Sonunda yazılış tarihi yoksa da araştırmacı Kilisli Rifat Bey’in tahminine göre 1397 -1446? yılları arasında istinsah edildiği belirtilmiştir. “Tuhfe-i Aliye” ön sözünden bir kısmı şöyledir:
” Bundan sonra bu resmin nakkaşı, bu incinin tenkitçisi, çokça bağışlayan Allah’a muhtaç İbn-i Bevvab adıyla meşhur Muhammed-Allah sonunu iyi yapsın – şöyle der: Dünyayı koruyan hükümdarın şehzâdesi, dünyadakilerin göz nurû, yücelik sadefinin incisi, fazilet feleğinin incisi, saltanat bağının meyvesinin en üstünü, devlet ağacının meyvesi, şeref göğünün ayı, soy-sop feleğinin güneşi, yüce sultan, ulu hakan, ümmetlerin dizgininin sahibi, Arap ve Acem mülkünün sahibi, Arap ve Acem’de Allah’ın gölgesi, Burhaneddin-Allah onun saltanatını daim kılsın, burhanını âlem üzerine yaysın-oğlu Alâeddin Ali’nin manzum sözlüğe karşı aşırı ilgisi vardı. Bu güzel sevgili Allah’ın yardımı ile ona erince Tuhfe-i Alâî adı verildi. Onun tarafından kâbul edilince yok olma sessizliğinden kurtuldu. Hüner sahipleri onda bir noksanlık bulurlarsa düzeltmeye çalışsınlar. Bundan sonra Allâh’ın yardımıyla anlam denizinden Tuhfe-i Alâî için kalemle cevher döktüm.”[14]
Zeynelâbidin Türbesi
[1] Aziz B. Erdeşir-i Esterâbadî, Bezm u Rezm, Çev. Mürsel Öztürk, Kültür Bakanlığı 1990 Ankara s:378
[2] A.G.E. s:482
[3]Uzunçarşılı, İ. Hakkı, Anadolu Beylikleri Ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri, T.T.K. Ankara,1984, s:167
[4]StephenAlbum, Checklist of IslamicCoins, Page 114, No: A-2327, Januar 1998
[5] Alparslan Ali, Kadı Burhaneddin Divanından seçmeler, Ankara 1977, s:xxv/Uzunçarşılı İ.Hakkı,Kadı Burhaneddin Ahmed,Belleten,c:xxxıı,Ankara,1968 s:160
[6] Erkiletlioğlu Halit, Kayseri Tarihi, Kayseri,1993, s:215 /İsmail Hakkı-Rıdvan Nafiz, Sivas Şehri, Haz: Recep Toparlı, Erzurum 1992 S:111
[7] Yücel Yaşar, Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar II, T.T.K. Ankara,1991, S:206 /Müneccimbaşı Ahmet Dede, Müneccimbaşı Tarihi, Birici Cilt, Tercüman 1001 Temel Eser, Nu:37 S:223
[8] İsmail Hakkı-Rıdvan Nafiz, A.G.E. S:112
[9] Yücel Yaşar, a.g.e. S:206
[10] Erkiletlioğlu Halit, Osmanlılar Zamanında Kayseri, Kays. Büyükşehir Kült. Yay. Nu: 5 1990 S: 66
[11] Erkiletlioğlu Halit, Kayseri Kitâbeleri, Kays. Büyükşehir Kültür Yay. Nu:37 Kayseri 2001 s:158
[12]Çayırdağ Mehmet, Kayseri Tarihi Araştırmaları,17.Asır Ortalarına ait Kayseri ile ilgili Notlar, Kayseri 2001
[13] Kum Naci, Kayseri Kitâbeleri, T.T.K. Yazma Eserler Bölümü, Nu:564 s:158 (basılmamış)
[14] İsmail Hakkı-Rıdvan Nafiz, A.G.E. s:112
