Kayseri’de İngilizlerin Ticaret Temsilciliği Açmaları 1841
Osmanlı Devletinde 3 Kasım 1839 tarihinde “Gülhane Hatt-ı Hümâyunu” adıylailân edilen kanunla birlikte ülke içindeki bütün tebanın eşit olduğu bildiri...
Osmanlı Devletinde 3 Kasım 1839 tarihinde “Gülhane Hatt-ı Hümâyunu” adıylailân edilen kanunla birlikte ülke içindeki bütün tebanın eşit olduğu bildirilmişti. Ancak bu kabulü yeterli bulmayan ve özellikle yabancı kökenlileri güvence altına almak isteyen batılı devletler yeni güvenceler talep etmeye başladılar. Bu karışık ortamı değerlendirmek isteyen İngiltere, Osmanlı devleti içinde devletin içişlerine müdahale edecek kadar ileri giderek birçok Osmanlı şehrinde konsolosluklar açmaya başladı. Bu meyanda Kayseri’de de 1841 tarihinde bir konsolosluk açıldığı görülmektedir. Sözde İngiliz ticaret temsilcisi sıfatını taşımaktadır[1]. Bu konsoloslukta 1841-1852 yılları arasında kesintisiz olarak Henry Suter isimli konsolos 400 sterlin maaşla vazife yapmıştır.Kayseri merkez olmak üzere kendisine Samsun ve Tarsus şubeleri de bağlanmıştır. Görünen görevi: 1- Ticaretin gelişmesini sağlayıcı tedbirler almak ve anlaşmazlıklarla ilgilenmek, 2- Kapitüllasyonlardan elde edilen hakları olabildiğince genişletmeye çalışmak olduğu halde İngiliz hükümetine muntazam şekilde bilgiler vermek, bölgenin bütün ticarî, ziraî ve etnogrfik bilgilerini yıllık raporlar olarak hükümetine göndermek işlerini yapmaktaydı. Bu arada siyasî gücünü kullanarak yerel yöneticiler üzerinde baskılar oluşturmak ta yaptığı gayriresmî işlerdendi.
Meselâ; 1843 raporunda; “o sene kışın çok çetin geçtiğini, karın derinliğinin iletişimi kestiğini, bundan dolayı kervanların uzun süreli yollarda kaldığını, bunun zamanında yapılması gereken işleri engellediğini, kimi malların heba olmasına sebep olduğunu, tüccarların yollarda oldukça güç durumlarda kaldığını, bunun ise şehre gelmesi gereken tüccarların da gelmemesini beraberinde getirdiğini, bütün bu olumsuz durumlara rağmen şehrin ticarî hayatını halâ koruduğunu” beyan etmiştir. Aynı sene içinde İstanbul’un talebi üzerine muazzaf birliklere katılmak için asker ve teçhizat toplanmasının köylülerin yoksulluğuna sebep olduğunu ve hükümetin İstanbul ve İzmir’deki ticari buhrana çare olmak üzere aldığı tedbirlerin şehri etkilediğini” ifade etmektedir[2].
Suter’in konsolosluğu dönemindeKayseri’nin, Osmanlı Devleti’nin İngiltere ile yapılan dış ticaretinde özellikle cehri, pastırma, arpa, buğday, yonca, sülük ve güherçile ihracatıyla önemli bir yer tutmaktadır. O tarihte Kayseri’den yapılan ihracatın en önemli maddesi de muhakkak ki “sarı yemiş” denilen cehri idi. Nitekim şehir merkezi ve köylerinde bulunan 9793 haneye ait 2550 cehriliğin varlığı kayıtlarda belirtilmiştir[3]. 1880 tarihindeki bir rapora göre; Bu tarihte Kayseri’den 250 000 okka cehri ihraç edilip, 15 000 Osmanlı lirası gelir elde edilmiştir[4].
[1]Issawi, C. The Ekonomik History of Turkey, 1800-1914TheUniversity of Chicago press, Chicago-London s.101
[2] Kartın Cengiz, İngiliz Konsolos ve Yardımcılarının Raporlarında Kayseri, İdeal Kültür Yay. İstanbul, 2020 s. 71-72
[3] Demir, İ. (1998), Kayseri Temettuât Defteri (H.1250/M.1834 Tarihli), 2. Baskı, Kayseri Ticaret Odası Yayınları, No:19, Kayseri.
[4] Kocabaşoğlu, U. Kayseri Sancağı Hakkında Teğmen Bennet Tarafından Hazırlanan Genel Rapor (1880) Kayseri Ticaret Odası Yayınları: 5
İlgili Haberler
Bu bilgiler, Halit Erkiletlioğlu tarafından yazılan Geniş Kayseri Tarihi kitabından, yazarın izni ile alınmıştır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. (www.kayserim.net)..
Geniş Kayseri Tarihi Kaynakça
