“Sınav Bir Sonuç Değil, Bir Yolculuktur”
“Hayatımız Eğitim” Programında Sınav Psikolojisi Masaya Yatırıldı Kayseri Radar ve Radyo Radar ortak canlı yayınında Fatma Sadıç’ın sunumuyla ekranlara gelen “Hayatımız Eğitim” programında bu hafta sınav psikolojisi tüm boyutlarıyla ele alındı. Programın konuğu Uzman Psikolog Zehra Tek oldu. Sınav sürecinin yalnızca akademik değil, aynı zamanda psikolojik ve duygusal bir yolculuk olduğunu vurgulayan Tek, hem öğrencilere hem de velilere önemli uyarılarda bulundu.
Türkiye’nin “sınavlar ülkesi” olduğu gerçeğinden hareketle başlayan programda; LGS’den YKS’ye, yabancı dil sınavlarından akademik kariyer basamaklarına kadar hayatın birçok aşamasında karşılaşılan sınavların birey üzerinde oluşturduğu baskı ve kaygı detaylı biçimde değerlendirildi.
“Sınav Psikolojisi” Nedir?
Uzman Psikolog Zehra Teke, sınav psikolojisinin yalnızca sınav anındaki heyecan olmadığını, çok daha derin bir içsel süreç olduğunu belirtti. Sınava hazırlanan bireyin yalnızca ders çalışan biri olmadığını ifade eden Teke, bu dönemde öğrencinin belirsizlik, beklenti baskısı, kendini kanıtlama ihtiyacı ve değer algısı gibi birçok psikolojik yük taşıdığını söyledi.
Teke’e göre temel problem, sınav başarısının bireyin değeriyle eşleştirilmesi. “Kazanırsam değerliyim, kazanamazsam değersizim” düşüncesi, öğrenciyi kaygı ve korku sarmalına sürüklüyor. Bu eşleştirme hem bireyin iç dünyasında hem de toplumsal algıda fark edilmeden pekiştiriliyor.
İlgili Haberler
Değer Algısı ve Başarı Arasındaki Tehlikeli Bağ
Programda özellikle “değer” kavramı üzerinde duruldu. Zehra Teke, öğrencilerin sınav sonucunu kişisel değerleriyle özdeşleştirmesinin psikolojik kırılmalara yol açtığını belirtti.
Aile, öğretmen ve çevrenin kullandığı dilin bu noktada kritik olduğunu ifade eden Teke, öğrencinin performansıyla kişiliğinin ayrıştırılması gerektiğini vurguladı. Sınav sonucu bir performans göstergesidir; bireyin değeriyle doğrudan ilişkili değildir.
Kaçınma Davranışı Tembellik Değil
Sınav sürecinde bazı öğrencilerin ders çalışmaktan kaçınmasının çoğu zaman “tembellik” olarak etiketlendiğini belirten Teke, bunun yanlış bir yorum olduğunu söyledi.
Kaçınma davranışının temelinde kaygı, korku ve mükemmeliyetçilik bulunduğunu ifade eden Teke, öğrencinin “ya başaramazsam” düşüncesiyle hareketsiz kaldığını aktardı. Mükemmeliyetçilik paradoksu nedeniyle bazı öğrencilerin “tam hazır değilim” bahanesiyle sürekli erteleme davranışı gösterdiğini belirtti.
Teke, bu noktada çözümün küçük ve sürdürülebilir adımlar olduğunu vurguladı. Büyük hedefler yerine düzenli ve küçük ilerlemeler öğrencinin kaygısını azaltıyor ve öz güvenini güçlendiriyor.
Kaygı Yok Edilmez, Yönetilir
Programda sınav kaygısının tamamen ortadan kaldırılması gerektiği yönündeki yanlış algıya da değinildi. Zehra Teke, kaygının insanı koruyan ve performansı artıran bir duygu olduğunu belirtti.
“Az miktarda kaygı performansı yükseltir” diyen Teke, kaygının yok edilmesi değil, yönetilmesi gerektiğini ifade etti. Kontrol kaybı ve belirsizlik algısının kaygıyı artırdığını, bunun da tehdit duygusuna dönüştüğünü söyledi.
Kaygı yönetiminin öğrenilebilir bir beceri olduğuna dikkat çeken Teke, bunun için profesyonel desTeke alınmasının zayıflık değil güç göstergesi olduğunu vurguladı.
Velilere Açık Mesaj: Kontrol Amirliğinden Çıkın
Programın en dikkat çekici bölümlerinden biri velilere yönelik uyarılar oldu. Zehra Teke, ebeveynlerin farkında olmadan “kontrol amiri” rolüne büründüğünü belirtti.
Sürekli “kaç net yaptın”, “kaç saat çalıştın”, “neden bu soruyu yapamadın” gibi soruların çocuğun üzerindeki baskıyı artırdığını ifade eden Teke, bunun öğrenilmiş kaygı üretimine neden olduğunu söyledi.
Velilere şu soruları yöneltti:
Bu davranışı gerçekten çocuğum için mi yapıyorum?
Yoksa kendi eksiklik duygumu mu telafi ediyorum?
Çocuğumun ihtiyacı olan ebeveyn modeli bu mu?
Teke, ev ortamının askeri bir karargâh değil, güvenli bir alan olması gerektiğini vurguladı.
“Dinlenmek Suç Değildir”
Zehra Teke, sınav sürecinde dinlenmenin çoğu ailede suç gibi algılandığını söyledi. Öğrencinin televizyon izlemesi, kısa bir yürüyüş yapması ya da arkadaşlarıyla konuşmasının doğal bir ihtiyaç olduğunu belirtti.
Sosyal ve fiziksel aktivitelerin tamamen kesilmesinin zihni kaygıyla beslediğini ifade eden Teke, dengeli bir yaşam ritminin performansı artırdığını söyledi.
Sınav Süreci Bir Karakter İnşasıdır
Programda sınav sürecinin yalnızca akademik başarıya değil, karakter gelişimine de katkı sağladığı ifade edildi.
Zehra Teke, sağlıklı yönetilen bir sınav sürecinin şu kazanımları sağladığını belirtti:
Stres yönetimi
Öz disiplin
Sabır
Problem çözme becerisi
Kendini tanıma
İç referans geliştirme
Teke, sınavı bir “yarış kulvarı” olarak değil, “kendini gerçekleştirme yolculuğu” olarak görmek gerektiğini söyledi.
Kriz Anında Ne Yapılmalı?
Deneme sınavı sonrası büyük hayal kırıklığı yaşayan öğrenciler için somut öneriler paylaşıldı. Teke, kriz anında öncelikle duygunun fark edilmesi gerektiğini belirtti.
“Nasılsın?” sorusunun, “kaç net yaptın?” sorusundan daha değerli olduğunu vurgulayan Teke, fiziksel temasın ve duygusal desteğin öğrenciyi sakinleştirdiğini ifade etti.
Nefes Çalışması ile Anında Sakinleşme
Programda uygulamalı olarak diyafram nefesi çalışması da yapıldı. Doğru nefesin kaygı yönetiminde temel araç olduğunu belirten Teke, 4-4-6 Tekeniğini önerdi:
4 saniye nefes al
4 saniye tut
6 saniyede ver
Bu Tekenikle oksijenin diyaframa gönderilmesi, bedenin gevşemesi ve zihnin sakinleşmesi sağlanıyor.
Teke, sınav anında çarpıntı ve panik hissi yaşayan öğrencilerin bu nefesi uygulamasını tavsiye etti.
“Sonuca Değil Sürece Odaklanın”
Programın kapanışında Zehra Teke, sınavın bir son değil süreç olduğunu vurguladı. Sürece odaklanan öğrencilerin performansının daha sağlıklı geliştiğini ifade etti.
Velilere ise annelik ve babalık rollerini hatırlamaları çağrısında bulundu. Akademik sürecin uzmanlara bırakılması gerektiğini, ebeveynliğin ise güven ve sevgi üzerine kurulması gerektiğini söyledi.
Yeni Proje: Sınav Kampı
Programda ayrıca sınav sürecini bütüncül olarak ele alan bir kamp çalışmasının da duyurusu yapıldı. Akademik stratejilerle psikolojik dayanıklılığı birleştiren bu çalışmada; kaygı yönetimi, nefes Tekenikleri, beden farkındalığı ve zaman yönetimi gibi başlıklar işlenecek.
Kayseri haberlerini Google Haberler'de takip edin
